Collection

2006 Embroidery of the Greek Islands and Epirus Region

Sumru Belger Krody – Embroidery of the Greek Islands and Epirus Region (2006)

Το βιβλίο της Sumru Belger Krody, Embroidery of the Greek Islands and Epirus Region: Harpies, Mermaids, and Tulips, εκδόθηκε το 2006 από το The Textile Museum της Ουάσιγκτον σε συνεργασία με τη Scala Publishers, ως κατάλογος της ομώνυμης έκθεσης του μουσείου. Αποτελεί μία σημαντική μελέτη για την ιστορία των ελληνικών κεντημάτων των νησιών του Αιγαίου και του Ιονίου και της Ηπείρου από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα.

Η συγγραφέας εξετάζει τα κεντήματα όχι μόνο ως έργα διακοσμητικής τέχνης αλλά και ως φορείς της κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας των τόπων όπου δημιουργήθηκαν. Η γεωγραφική θέση των ελληνικών νησιών πάνω στους μεγάλους θαλάσσιους εμπορικούς δρόμους είχε ως αποτέλεσμα τη συνύπαρξη ελληνικών, βενετικών, ιταλικών και οθωμανικών επιδράσεων. Πολλά από τα σωζόμενα υφάσματα αποτελούσαν τμήματα της προίκας των γυναικών και χρησιμοποιούνταν ως καλύμματα, παραπετάσματα κρεβατιών, μαξιλάρια, μαντίλια ή τμήματα ενδυμασιών.

Ιδιαίτερη θέση στη μελέτη κατέχει η Νάξος. Η Krody παρουσιάζει χαρακτηριστικό ναξιακό κέντημα στις σελίδες 48 και 140 (αρ. 2.5), εντάσσοντάς το στην ξεχωριστή παράδοση των ερυθρών κεντημάτων του νησιού.

Τα κεντήματα αυτά, συνήθως από κόκκινο μετάξι επάνω σε λινό, διακρίνονται για την εξαιρετική πυκνότητα και πολυπλοκότητα των γεωμετρικών τους σχεδίων. Η τεχνική τους παρουσιάζει μια εντυπωσιακή ιδιομορφία: οι κλωστές δουλεύονται σε διαφορετικές κατευθύνσεις, με αποτέλεσμα η αντανάκλαση του φωτός πάνω στο μετάξι να δημιουργεί εναλλαγές ανάμεσα σε δύο τόνους του κόκκινου.

Ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνδεση αυτής της κατηγορίας κεντημάτων με τη λατινική κοινότητα της Νάξου. Σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία, τα χαρακτηριστικά ερυθρά κεντήματα παράγονταν από γυναίκες της λατινικής κοινότητας, πιθανώς ακόμη και από μοναχές. Παράλληλα, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ορισμένα γεωμετρικά μοτίβα τους ανάγονται σε πρότυπα ευρωπαϊκών βιβλίων σχεδίων της Αναγέννησης.

Η περίπτωση της Νάξου είναι επομένως χαρακτηριστική της βασικής ιδέας του βιβλίου: τα κεντήματα των ελληνικών νησιών δεν αποτελούν απομονωμένες δημιουργίες μιας τοπικής λαϊκής τέχνης, αλλά μαρτυρούν ένα πολύ ευρύτερο δίκτυο πολιτισμικών ανταλλαγών ανάμεσα στο Αιγαίο, τη Βενετία, την Ιταλία και την οθωμανική Ανατολή.

Για τη Νάξο ειδικότερα, τα σωζόμενα κεντήματα αποτελούν πολύτιμα τεκμήρια της καλλιτεχνικής δραστηριότητας του νησιού και της ιδιαίτερης πολιτισμικής φυσιογνωμίας που διαμορφώθηκε μέσα από τη μακρόχρονη συνύπαρξη της ορθόδοξης και της λατινικής κοινότητας.

Στοιχεία έκδοσης: Sumru Belger Krody, Embroidery of the Greek Islands and Epirus Region: Harpies, Mermaids, and Tulips, The Textile Museum / Scala Publishers, Washington–London, 2006, 160 σελ., ISBN 978-1-85759-426-3.