Collection

1964 Turkish and Greek Island Embroideries

Turkish and Greek Island Embroideries from the Burton Yost Berry Collection in the Art Institute of Chicago
Margaret Gentles
The Art Institute of Chicago, Chicago, 1964

Το Turkish and Greek Island Embroideries της Margaret Gentles, που εκδόθηκε από το Art Institute of Chicago το 1964, αποτελεί μία από τις σημαντικές πρώιμες μελέτες για την τουρκική και την ελληνική νησιωτική κεντητική και παραμένει έργο αναφοράς στη σχετική βιβλιογραφία.

Η έκδοση βασίζεται στη σημαντική συλλογή του Αμερικανού διπλωμάτη και συλλέκτη Burton Yost Berry και παρουσιάζει 49 επιλεγμένα κεντήματα, κυρίως του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα, από τα οποία 13 είναι ελληνικά. Η πλούσια έγχρωμη και ασπρόμαυρη εικονογράφηση αναδεικνύει την εξαιρετική ποικιλία των κεντητικών παραδόσεων της Ανατολικής Μεσογείου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παράλληλη εξέταση οθωμανικών και ελληνικών νησιωτικών κεντημάτων. Μέσα από αυτή τη σύγκριση αναδεικνύονται κοινά διακοσμητικά στοιχεία, τεχνικές και μοτίβα, αλλά και οι ιδιαίτερες τοπικές παραδόσεις που αναπτύχθηκαν στα νησιά του Αιγαίου μέσα από τις συνεχείς πολιτισμικές και εμπορικές επαφές με την Ανατολική Μεσόγειο.

Τα ελληνικά κεντήματα αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα μιας τέχνης στενά συνδεδεμένης με την καθημερινή και κοινωνική ζωή των νησιωτικών κοινοτήτων. Καλύμματα κρεβατιών, παραπετάσματα, μαξιλάρια και άλλα διακοσμητικά υφάσματα αποτελούσαν σημαντικό τμήμα της οικοσκευής και της προίκας, ενώ η τεχνική, τα υλικά και η εικονογραφία τους διαφοροποιούνταν ανάλογα με την τοπική παράδοση.

Η Νάξος και οι Κυκλάδες

Ιδιαίτερη σημασία για τη Νάξο έχει το γεγονός ότι η έκδοση περιλαμβάνει κέντημα το οποίο η Margaret Gentles αποδίδει ρητά στη Νάξο των Κυκλάδων.

Πρόκειται για λεπτομέρεια κεντημένου καλύμματος κυλινδρικού μαξιλαριού κρεβατιού (bed bolster cover), το οποίο στη λεζάντα της έκδοσης προσδιορίζεται ως «Naxos, Cyclades». Το αντικείμενο αποτελεί έτσι άμεσο τεκμήριο της παρουσίας της ναξιακής κεντητικής στη συλλογή Burton Yost Berry του Art Institute of Chicago και, συγχρόνως, μία από τις σχετικά πρώιμες δημοσιευμένες αποδόσεις ελληνικού νησιωτικού κεντήματος συγκεκριμένα στη Νάξο.

Η εικονογράφηση του ναξιακού έργου παρουσιάζει ένα εξαιρετικά πυκνό γεωμετρικό διακοσμητικό σύστημα. Μεγάλα πολυγωνικά και αστερόμορφα πεδία οργανώνονται επαναληπτικά και γεμίζουν με μικρότερα γεωμετρικά μοτίβα, δημιουργώντας μια σύνθετη και ιδιαίτερα αυστηρή διακοσμητική επιφάνεια. Η αισθητική αυτή διαφέρει αισθητά από τα περισσότερο φυσιοκρατικά φυτικά σχέδια που συναντώνται σε άλλα κεντήματα της ίδιας έκδοσης και αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη μελέτη της ιδιαίτερης κεντητικής παράδοσης της Νάξου.

Η έκδοση παρουσιάζει επίσης εντυπωσιακό κόκκινο κέντημα, αρ. 52, το οποίο η Gentles χαρακτηρίζει ως λεπτομέρεια παραπετάσματος κρεβατιού (bed curtain) και αποδίδει, με επιφύλαξη, στις Κυκλάδες. Το έργο χρονολογείται στα τέλη του 17ου ή στις αρχές του 18ου αιώνα και φέρει το λεγόμενο «king pattern», οργανωμένο κατακόρυφα και οριζόντια. Το έντονο σχέδιο έχει εκτελεστεί σε λινό ύφασμα με darning stitch και λεπτομέρειες satin stitch.

Η συνύπαρξη ενός έργου που αποδίδεται συγκεκριμένα στη Νάξο και άλλων που ταξινομούνται γενικότερα ή με επιφύλαξη ως κυκλαδικά είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για την ιστορία της έρευνας. Πολλά παλαιά ελληνικά κεντήματα έφθασαν στις μεγάλες ευρωπαϊκές και αμερικανικές συλλογές χωρίς ασφαλή καταγραφή του τόπου κατασκευής τους. Η διάκριση μεταξύ ναξιακών και γενικότερα κυκλαδικών εργαστηρίων αποτέλεσε έτσι αντικείμενο μελέτης και συγκρίσεων ήδη από τα μέσα του 20ού αιώνα και εξακολουθεί να απασχολεί τη σύγχρονη έρευνα.

Για τη μελέτη της πολιτιστικής και καλλιτεχνικής ιστορίας της Νάξου, η έκδοση της Gentles αποκτά επομένως ιδιαίτερη αξία. Δεν αποτελεί απλώς μια γενική παρουσίαση της ελληνικής νησιωτικής κεντητικής, αλλά περιέχει συγκεκριμένο δημοσιευμένο και εικονογραφημένο τεκμήριο που αποδίδεται στη Νάξο, εντάσσοντας το νησί στην ευρύτερη ιστορία της υψηλής κεντητικής τέχνης του Αιγαίου.

Βιβλιογραφικά στοιχεία:
Margaret Gentles, Turkish and Greek Island Embroideries from the Burton Yost Berry Collection in the Art Institute of Chicago, The Art Institute of Chicago, Chicago, 1964.

Πρώτη έκδοση: 1964
53 σελίδες
49 κεντήματα, από τα οποία 13 ελληνικά
Έγχρωμη και ασπρόμαυρη εικονογράφηση
Γλώσσα: Αγγλικά

Ειδικό ενδιαφέρον για τη Νάξο:
Η έκδοση περιλαμβάνει εικονογραφημένο κέντημα που αποδίδεται ρητά στη Νάξο των Κυκλάδων (bed bolster cover), καθώς και άλλα έργα που αποδίδονται γενικότερα στις Κυκλάδες, μεταξύ των οποίων το αρ. 52, παραπέτασμα κρεβατιού των τελών του 17ου ή των αρχών του 18ου αιώνα.