Collection

1959 ΠΑΤΑΤΟΣΠΟΡΟΣ

το Κέντρο Σποροπαραγωγής Γεωμήλων Νάξου είχε ιδρυθεί το 1953, με την πεδιάδα του Λιβαδιού να επιλέγεται για την παραγωγή κρατικού πατατόσπορου.

1. Πρώτο τηλεγράφημα — 8 Απριλίου 1959

Τηλεγράφημα του Επαρχιακού Γεωπόνου Νάξου Καστελλάνου προς το Υπουργείο Γεωργίας σχετικά με την προβλεπόμενη παραγωγή πατάτας και την επάρκεια νερού — Νάξος, 8 Απριλίου 1959.

Η χρονολογία 1959 προκύπτει πολύ πειστικά από τις υπηρεσιακές σημειώσεις και, κυρίως, επειδή το δεύτερο τηλεγράφημα της ίδιας αλληλογραφίας φέρει καθαρή υπηρεσιακή σφραγίδα 14 ΑΠΡ. 1959.

Στην τηλεγραφική κεφαλίδα του πρώτου διακρίνεται:

114 ΝΑΞΟΥ 50 54/53 8 1220

Το «8 1220» κατά πάσα πιθανότητα σημαίνει αποστολή την 8η του μηνός, ώρα 12:20.

Παραλήπτης:

305 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

και υπογράφων:

ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝΟΣ

Τι αναφέρει

Το κυρίως κείμενο ξεκινά:

«ΕΠΙ 64572 ΠΟΡΕΙΑ ΠΑΤΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΛΗ ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ…»

Το «ΕΠΙ 64572» είναι σημαντικό: σημαίνει ουσιαστικά «σε απάντηση/σχετικά με το υπ’ αριθ. 64572» προηγούμενο έγγραφο ή τηλεγράφημα του Υπουργείου.

Ο Καστελλάνος αναφέρει ότι η:

«ΠΟΡΕΙΑ ΠΑΤΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ [είναι] ΚΑΛΗ»

και στη συνέχεια δίνει πρόβλεψη παραγωγής ανά ποικιλία πατάτας.

Από το τηλεγράφημα διαβάζονται οι εξής ονομασίες:

ΜΠΑΝΕΡ (Banner) – προελεύσεως εξωτερικού
ΜΠΑΝΕΡ – εντόπιας παραγωγής
ΚΕΝΕΜΠΕΚ (Kennebec)
ΚΑΤΑΝΤΙΝ (Katahdin)
και μικρότερες ποσότητες από ποικιλίες που μεταγράφονται τηλεγραφικά περίπου ως
ΑΠΤΟΥ ΝΤΕΪ, ΦΙΝΑ, ΑΡΙ, ΣΙΡΤΕΜΑ, ΣΕΜΠΑΓΚΟ (Sebago).

Οι δύο τελευταίες μεγάλες ονομασίες, Kennebec και Katahdin, είναι ιδιαίτερα αναγνωρίσιμες ιστορικές ποικιλίες πατάτας. Αυτό είναι ωραίο στοιχείο για την καταγραφή του αντικειμένου, γιατί το τηλεγράφημα δεν αποτελεί απλώς διοικητικό έγγραφο· καταγράφει το ποικιλιακό υλικό που καλλιεργούνταν στη Νάξο το 1959.

Το νερό — εξαιρετικά ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια

Το τηλεγράφημα κλείνει:

«ΕΠΙΤΕΥΞΙΣ ΑΝΩΤΕΡΩ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗ ΥΠΟ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟΝ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΙΝ ΥΠΑΡΞΕΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΣ ΥΔΑΤΟΣ ΜΕΧΡΙ ΤΕΛΟΥΣ ΣΥΓΚΟΜΙΔΗΣ»

Δηλαδή ο γεωπόνος προειδοποιεί το Υπουργείο ότι η προβλεπόμενη παραγωγή θα πραγματοποιηθεί μόνο υπό την απαραίτητη προϋπόθεση ότι θα υπάρχει επαρκές νερό μέχρι το τέλος της συγκομιδής.

Αυτό το κάνει ιδιαίτερα χρήσιμο τεκμήριο και για την ιστορία της διαχείρισης του νερού στη Νάξο: ήδη το 1959 η κρατική γεωπονική υπηρεσία συνέδεε ευθέως την επιτυχία της πατατοπαραγωγής με τη διαθεσιμότητα αρδευτικού νερού.

⸻

2. Δεύτερο τηλεγράφημα — 13 Απριλίου 1959

Εδώ η χρονολόγηση είναι ακόμη ασφαλέστερη.

Στην κεφαλίδα αναγράφεται:

114 ΝΑΞΟΥ 56 28 13 18–

δηλαδή αποστολή από Νάξο στις 13 Απριλίου.

Και κάτω αριστερά υπάρχει υπηρεσιακή σφραγίδα του Υπουργείου Γεωργίας:

14 ΑΠΡ. 1959

Άρα έχουμε σχεδόν βέβαια:

Αποστολή: 13 Απριλίου 1959
Παραλαβή/πρωτοκόλληση στο Υπουργείο: 14 Απριλίου 1959.

Παραλήπτης αυτή τη φορά αναγράφεται ειδικότερα:

ΓΕΩΡΓΟΔΙΕΥΘΥΝΣΙΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

και πάλι υπογράφει:

ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝΟΣ

Τι περιέχει

Το δεύτερο τηλεγράφημα είναι ουσιαστικά πρόγραμμα/πρόβλεψη έναρξης της συγκομιδής ανά ποικιλία.

Ξεκινά:

«ΕΠΙ 67738 ΕΝΑΡΞΙΣ ΣΥΓΚΟΜΙΔΗΣ…»

και ακολουθούν οι ποικιλίες με τον προβλεπόμενο χρόνο συγκομιδής.

Από την εικόνα διαβάζω:

ΜΠΑΝΕΡ – ΚΕΝΕΜΠΕΚ – ΚΑΤΑΝΤΙΝ – ΣΕΜΠΑΓΚΟ – ΑΠΤΟΥ ΝΤΕΪ – ΤΕΛΗ ΜΑΪΟΥ / ΑΡΧΑΣ ΙΟΥΝΙΟΥ – ΑΡΙ – ΦΙΝΑ – ΣΙΡΤΕΜΑ – ΔΕΥΤΕΡΟΝ ΔΕΚΑΗΜΕΡΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟΥ

Η ακριβής αντιστοίχιση κάθε ημερομηνίας με κάθε ποικιλία θέλει προσοχή λόγω της τηλεγραφικής σύνταξης, αλλά το νόημα είναι σαφές: ο Καστελλάνος ενημερώνει κεντρικά το Υπουργείο για το πότε αναμένεται να αρχίσει η συγκομιδή των διαφορετικών ποικιλιών.

Και έχουμε δύο διαφορετικούς αριθμούς προηγούμενης αλληλογραφίας:

64572 → τηλεγράφημα για πορεία και προβλεπόμενη παραγωγή

67738 → τηλεγράφημα για χρόνο έναρξης συγκομιδής

Αυτό δείχνει ότι δεν ήταν μεμονωμένες αναφορές. Υπήρχε συστηματική υπηρεσιακή παρακολούθηση της ναξιώτικης παραγωγής από το Υπουργείο Γεωργίας.

⸻

Γιατί το ζευγάρι έχει μεγαλύτερη ιστορική αξία

Το σημαντικό είναι ότι βρισκόμαστε μόλις έξι χρόνια μετά την ίδρυση του Κέντρου Σποροπαραγωγής το 1953. Οι ιστορικές πηγές περιγράφουν ακριβώς αυτή την περίοδο ως την εποχή κατά την οποία η σποροπαραγωγή άρχισε να μεταβάλλει ριζικά την αγροτική οικονομία της πεδινής Νάξου και να οδηγεί σε εντατικότερη καλλιέργεια της πατάτας.

Και τα δύο έγγραφα είναι πρωτογενείς πηγές αυτής ακριβώς της διαδικασίας.

Μας δίνουν πράγματα που μια μεταγενέστερη ιστορική αφήγηση συνήθως δεν μας δίνει: ονόματα ποικιλιών, προβλέψεις παραγωγής, ημερομηνίες συγκομιδής, κατάσταση της καλλιέργειας, εξάρτηση από το νερό, όνομα του υπεύθυνου κρατικού γεωπόνου και άμεση επικοινωνία Νάξου–Υπουργείου Γεωργίας.

Επιπλέον, η σημασία του Κέντρου δεν ήταν μικρή. Μεταγενέστερη γεωπονική βιβλιογραφία περιγράφει τη σποροπαραγωγή πατάτας ως οργανωμένο σύστημα καλλιέργειας, ελέγχου και πιστοποίησης, ενώ ειδικά για τη Νάξο υπάρχει ξεχωριστή αναφορά στη «Σποροπαραγωγή Πατάτας στη Νάξο».