Collection

1956 ΣΥΡΤΟΣ ΑΠΕΡΑΘΙΤΙΚΟΣ

Τίτλος: Folk Dances of Greece
Σειρά: Ethnic Folkways Library
Κωδικός: P 467 (αργότερα επανεκδόθηκε ως FE 4467)
Ηχογραφήσεις: James A. Notopoulos
Εταιρεία: Folkways Records, Νέα Υόρκη
Έτος πρώτης έκδοσης: 1956.

Ο δίσκος αποτελεί το δεύτερο μέρος της μεγάλης αποστολής του James A. Notopoulos στην Ελλάδα (1952–1953). Ενώ ο προηγούμενος δίσκος (Folk Music of Greece) επικεντρώνεται κυρίως στα τραγούδια, αυτός είναι αφιερωμένος στους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς.

⸻

Το σημαντικότερο για τη Νάξο

Στη Side 1, Band 7 υπάρχει το:

Syrtos Aperathitikos

(Συρτός Απεραθίτικος)

Ερμηνευτές:

* Ιωάννης Μπαρδάνης
* Γεώργιος Γιαννούλης

Διάρκεια περίπου 3:42.

⸻

Γιατί είναι τόσο σημαντικός

Η ηχογράφηση έγινε μόλις λίγα χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Notopoulos ταξίδευε αποκλειστικά σε χωριά αναζητώντας ηλικιωμένους μουσικούς που είχαν μάθει τη μουσική μόνο προφορικά, χωρίς δισκογραφικές επιρροές ή μουσικές σπουδές. Αυτό ήταν βασική προϋπόθεση της έρευνάς του.

Έτσι, ο Συρτός Απεραθίτικος που περιλαμβάνεται στον δίσκο αποτελεί μία από τις παλαιότερες επαγγελματικές ηχογραφήσεις του συγκεκριμένου σκοπού.

⸻

Από πού προέρχεται

Ο σκοπός προέρχεται από την Απείρανθο της Νάξου.

Η Απείρανθος είναι ίσως το χωριό με την πιο ιδιαίτερη μουσική παράδοση των Κυκλάδων.

Ο τοπικός συρτός έχει χαρακτηριστικά που διαφέρουν αισθητά από εκείνους της Πάρου ή της Σίφνου:

* μεγαλύτερες φράσεις,
* πιο “βαρύ” παίξιμο,
* έντονο διάλογο βιολιού και λαούτου,
* μικρές μελωδικές παραλλαγές ανάλογα με τον χορευτή.

Αυτή η παράδοση συνεχίζει να χαρακτηρίζει τη ναξιακή μουσική μέχρι σήμερα.

⸻

Ποιοι ήταν οι μουσικοί;

Εδώ υπάρχει κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

Οι δύο μουσικοί που αναφέρονται:

* Ιωάννης Μπαρδάνης
* Γεώργιος Γιαννούλης

δεν ήταν γνωστοί επαγγελματίες δισκογραφικοί καλλιτέχνες.

Ήταν τοπικοί μουσικοί που επέλεξε ο Notopoulos επειδή θεωρούσε ότι αντιπροσώπευαν την αυθεντική προφορική παράδοση του χωριού. Αυτό ακριβώς δίνει τόσο μεγάλη επιστημονική αξία στις ηχογραφήσεις.

⸻

Γιατί ονομάζεται “Συρτός”;

Ο συρτός είναι ο πιο διαδεδομένος ελληνικός χορός.

Η λέξη προέρχεται από το «σύρω», επειδή τα βήματα «σέρνονται» στο έδαφος και δεν είναι πηδηχτά.

Κάθε περιοχή όμως έχει τον δικό της συρτό.

Έτσι έχουμε:

* Συρτό Απεραθίτικο
* Συρτό Θερμιώτικο
* Συρτό Καστελλιανό
* Συρτό Ρεθυμνιώτικο

κ.ά.

⸻

Πόσο σπάνια είναι αυτή η ηχογράφηση;

Εξαιρετικά.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950:

* δεν υπήρχαν φορητά μαγνητόφωνα στην Ελλάδα όπως σήμερα,
* οι περισσότερες παραδοσιακές μελωδίες δεν είχαν ποτέ καταγραφεί,
* πολλοί από τους μουσικούς που ηχογραφήθηκαν πέθαναν λίγα χρόνια αργότερα.

Αυτό σημαίνει ότι πιθανότατα ακούς τον ίδιο τρόπο που παιζόταν ο Συρτός Απεραθίτικος στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, διατηρημένο μέσα από την προφορική παράδοση.

Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση
ανατρέξετε στην αναζήτησή και βρετε το «Χραμάκι» από την Απείρανθο (σύνθεση του 1942) στον δίσκο Folk Music of Greece.

Με αυτόν τον νέο δίσκο έχουμε πλέον δύο διαφορετικές όψεις της μουσικής παράδοσης της Απειράνθου:

* το «Χραμάκι», που είναι ένα ιστορικό τραγούδι της Κατοχής με συγκεκριμένο δημιουργό,
* και τον Συρτό Απεραθίτικο, που είναι ένας πολύ παλαιότερος ανώνυμος παραδοσιακός σκοπός, μεταδιδόμενος από γενιά σε γενιά.

Ο συνδυασμός αυτών των δύο δίσκων αποτελεί ένα εξαιρετικό τεκμήριο για την εξέλιξη της μουσικής της Απειράνθου από την παλαιά προφορική παράδοση μέχρι τα τραγούδια που γεννήθηκαν μέσα στα γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.