Collection

1938 ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ
Πολιτικός εξόριστος στη Νάξο κατά τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά

Ο Βασίλειος Σταματίου Μαυρογένης, από τους Λάκκους Χανίων, υπήρξε μία ενδιαφέρουσα μορφή της κρητικής ιστορίας του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Οι οικογενειακές πηγές τον αναφέρουν ως Μακεδονομάχο και, κυρίως, ως πολιτικό εξόριστο στη Νάξο κατά την περίοδο 1938–1940, επί δικτατορίας Ιωάννη Μεταξά.

Η οικογενειακή ιστοσελίδα των Μαυρογένηδων τον καταγράφει ρητά ως:

«Βασίλειος Σταμ. Μαυρογένης 1879–1943, Μακεδονομάχος, στη φωτογραφία πολιτικός εξόριστος στη Νάξο 1938–40 από τη δικτατορία του Μεταξά».

Σε άλλη γενεαλογική καταγραφή της ίδιας οικογένειας εμφανίζεται με χρονολογία ζωής 1872–1943. Επομένως, ενώ το έτος θανάτου 1943 θεωρείται σταθερό, υπάρχει ακόμη ασυμφωνία ως προς το αν γεννήθηκε το 1872 ή το 1879.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συγγένειά του με τον στρατηγό Εμμανουήλ Μάντακα. Η σύζυγός του, Αικατερίνη Μάντακα – Μαυρογένη (1888–1973), ήταν αδελφή του Μάντακα και, σύμφωνα με τις οικογενειακές μαρτυρίες, εξορίστηκε και η ίδια από το καθεστώς Μεταξά στην Ανάφη για έξι μήνες το 1938.

Η εξορία του Βασιλείου στη Νάξο φαίνεται να εντάσσεται στις διώξεις που ακολούθησαν το αντιδικτατορικό Κίνημα των Χανίων της 29ης Ιουλίου 1938. Στο κίνημα συμμετείχε ενεργά ο στρατηγός Μάντακας, μαζί με πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη που επιχείρησαν να ανατρέψουν τη δικτατορία. Μετά την αποτυχία του κινήματος ακολούθησαν συλλήψεις, καταδίκες και εκτοπίσεις αντιφρονούντων και συγγενικών τους προσώπων.

Για την παρουσία του Βασιλείου Μαυρογένη στη Νάξο σώζονται δύο ιδιαίτερα σημαντικά οικογενειακά τεκμήρια. Το πρώτο είναι φωτογραφία του ως πολιτικού εξορίστου στη Νάξο, που έχει δημοσιευθεί από την οικογένεια. Το δεύτερο είναι επιστολή ή κάρτα που έστειλε ο ίδιος από την εξορία, για την οποία υπάρχει ειδική αναφορά με τον τίτλο:

«ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΠΑΠΠΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ ΣΤΗ ΝΑΞΟ».

Οι δύο φωτογραφίες που παρουσιάζονται εδώ έχουν ιδιαίτερη ιστορική αξία. Στη μία ο Βασίλειος Μαυρογένης εικονίζεται σε παραδοσιακή ενδυμασία, με το λιμάνι και τις βάρκες της Νάξου στο βάθος. Στη δεύτερη στέκεται απέναντι από τη Χώρα της Νάξου, η οποία διακρίνεται καθαρά πίσω του, προσφέροντας συγχρόνως ένα σημαντικό φωτογραφικό τεκμήριο της μορφής της πόλης στα τέλη της δεκαετίας του 1930.

Η αξία των φωτογραφιών δεν είναι επομένως μόνο προσωπογραφική. Καταγράφουν έναν πολιτικό εξόριστο της μεταξικής περιόδου και παράλληλα διασώζουν εικόνες της Νάξου πριν από τις μεγάλες μεταπολεμικές αλλαγές.

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η ταύτισή του μπορεί να αποδοθεί ως:

Βασίλειος Σταματίου Μαυρογένης
Λάκκοι Χανίων
1872 ή 1879 – 1943
Μακεδονομάχος κατά την οικογενειακή παράδοση
Πολιτικός εξόριστος στη Νάξο, 1938–1940
Σύζυγος της Αικατερίνης Μάντακα – Μαυρογένη
Στενά συνδεδεμένος με την οικογένεια του στρατηγού Εμμανουήλ Μάντακα και με τις διώξεις που ακολούθησαν το Κίνημα των Χανίων του 1938.

ΠΗΓΕΣ – ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

1. Οικογενειακό αρχείο Μαυρογένη – αναφορά στον Βασίλειο Σταμ. Μαυρογένη ως πολιτικό εξόριστο στη Νάξο 1938–40:
https://mavrogenisb.blogspot.com/2010/02/

2. Γενεαλογική καταγραφή της οικογένειας Μαυρογένη – Βασίλης 1872–1943:
https://mavrogeni.blogspot.com/2007/01/blog-post_28.html

3. Αγώνας της Κρήτης – μαρτυρία για το Κίνημα των Χανίων της 29ης Ιουλίου 1938 και τον Εμμανουήλ Μάντακα:

29 Ιουλίου 1938: Μαρτυρία για το Κίνημα των Χανίων ενάντια στη δικτατορία του Μεταξά και άλλες άγνωστες πτυχές της ιστορίας, μήνυμα ενάντια στον Εθνικό Διχασμό

4. Ιστορική αναφορά στο Κίνημα των Χανίων και στις διώξεις που ακολούθησαν:

29 ΙΟΥΛΙΟΥ 1938: Το Κίνημα των Χανίων κατά της Μεταξικής Δικτατορίας