Collection

1926 Ελληνική Λαϊκή Τέχνη

Helmuth Theodor Bossert — Ελληνική Λαϊκή Τέχνη, 1926

Τέσσερις αυθεντικές πλάκες LXIX–LXXII από το Volkskunst in Europa

Helmuth Theodor Bossert (1889–1961)
Volkskunst in Europa
Berlin: Ernst Wasmuth A.G., 1926

Πλάκες: LXIX, LXX, LXXI & LXXII (69–72)
Θέμα: Ελλάδα — Greece / Griechenland / Grèce
Τεχνική: Έγχρωμες και ασπρόμαυρες τυπωμένες πλάκες
Διαστάσεις φύλλων: περ. 28 × 38 εκ.
Χρονολογία έκδοσης: 1926
Προέλευση εικονιζόμενων αντικειμένων: Ελλάδα, κυρίως Ελληνικά Νησιά και Κρήτη
Χρονολόγηση των εικονιζόμενων έργων: κυρίως 18ος–19ος αιώνας

Περιγραφή

Σπάνιο σύνολο τεσσάρων διαδοχικών αυθεντικών πινάκων (LXIX–LXXII) από το μνημειώδες έργο του Γερμανού ιστορικού τέχνης και αρχαιολόγου Helmuth Theodor Bossert, Volkskunst in Europa, που εκδόθηκε στο Βερολίνο από τον Ernst Wasmuth το 1926.

Το έργο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εικονογραφικές καταγραφές της ευρωπαϊκής λαϊκής και διακοσμητικής τέχνης του Μεσοπολέμου. Η αρχική έκδοση περιλάμβανε 132 μεγάλες πλάκες — 100 έγχρωμες και 32 ασπρόμαυρες — με περίπου 2.100 παραδείγματα ευρωπαϊκής λαϊκής τέχνης και χειροτεχνίας.

Οι τέσσερις συγκεκριμένες πλάκες είναι αφιερωμένες αποκλειστικά στην Ελλάδα και φέρουν στο κάτω μέρος την ένδειξη σε τρεις γλώσσες:

GREECE — GRIECHENLAND — GRÈCE

Παρουσιάζουν ιστορικά ελληνικά κεντήματα, υφαντά, τμήματα ενδυμασιών, καλύμματα, κουρτίνες, ζώνες και δαντέλες, κυρίως από τον 18ο και 19ο αιώνα.

Plate LXIX — Ελληνικά Νησιά

Η πλάκα περιλαμβάνει 13 δείγματα, τα οποία ο Bossert καταγράφει ως προερχόμενα από τα Ελληνικά Νησιά και τα χρονολογεί στον 18ο–19ο αιώνα.

Πρόκειται κυρίως για μεταξωτά κεντήματα σε λινό, μαζί με χρυσοκέντημα και τυπωμένο λινό.

Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζουν τα Νο 8 και Νο 11, τα οποία προέρχονται από τη Νάξο.

Το Νο 8 είναι μεταξωτό κέντημα σε λινό και κατά την έκδοση του βιβλίου βρισκόταν στην ιδιωτική συλλογή της Αγγελικής Χατζημιχάλη στην Αθήνα.

Το Νο 11, επίσης μεταξωτό κέντημα σε λινό, ανήκε στη συλλογή του τότε Μουσείου Ελληνικών Χειροτεχνημάτων / Εθνικού Μουσείου Κοσμητικών Τεχνών στην Αθήνα, θεσμικού προγόνου του σημερινού Μουσείου Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού.

Η σύνδεση της Αγγελικής Χατζημιχάλη με τη Νάξο είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα: είναι γνωστό ότι επισκέφθηκε την Απείρανθο ήδη το 1919, συλλέγοντας και μελετώντας δείγματα της τοπικής υφαντικής και κεντητικής παράδοσης.

Plate LXX — Ελληνικά Νησιά

Δώδεκα παραδείγματα ελληνικής νησιωτικής κεντητικής του 18ου–19ου αιώνα.

Περιλαμβάνονται μεταξωτά κεντήματα σε λινές ζώνες, μανίκια και καλύμματα, βαμβακερά κεντήματα, κεντημένες κουρτίνες και μαξιλάρια.

Η πλάκα παρουσιάζει ιδιαίτερα πλούσια φυτικά, ζωόμορφα και γεωμετρικά μοτίβα, χαρακτηριστικά διαφορετικών τοπικών παραδόσεων του ελληνικού νησιωτικού χώρου.

Plate LXXI — Κρήτη & Ελληνικά Νησιά

Δεκατρία παραδείγματα του 18ου–19ου αιώνα, με τον Bossert να διαχωρίζει πλέον συγκεκριμένα την προέλευσή τους.

Τα Νο 1, 2, 3, 4, 5, 8, 11 και 13 αποδίδονται στην Κρήτη, ενώ τα Νο 6, 7, 9, 10 και 12 στα Ελληνικά Νησιά.

Περιλαμβάνονται κεντημένες ποδιές, τμήματα λινών ενδυμάτων, ζώνες, καλύμματα, κουρτίνες, πετσέτες και διακοσμητικά υφάσματα.

Plate LXXII — Ελληνικές δαντέλες

Η μοναδική ασπρόμαυρη πλάκα του συνόλου παρουσιάζει δέκα εξαιρετικά δείγματα ελληνικής δαντέλας και λευκού κεντήματος.

Τα Νο 1 και 4 προέρχονται από την Κρήτη και χρονολογούνται στον 18ο–19ο αιώνα.

Τα Νο 2, 3, 5, 6 και 9 προέρχονται από τα Ελληνικά Νησιά, επίσης του 18ου–19ου αιώνα.

Το Νο 7 είναι χρυσή δαντέλα από την Αττική, του 19ου αιώνα.

Τα Νο 8 και 10 είναι λευκά μεταξωτά διάτρητα κεντήματα από τα Ελληνικά Νησιά, του 19ου αιώνα.

Προέλευση των πρωτοτύπων

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Bossert καταγράφει τις συλλογές στις οποίες βρίσκονταν τα πρωτότυπα αντικείμενα όταν προετοιμάστηκε η έκδοση.

Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται το τότε Arts and Crafts Museum / National Museum of Decorative Arts της Αθήνας, καθώς και οι σημαντικές ιδιωτικές συλλογές Αγγελικής Χατζημιχάλη και Ζάχου.

Έτσι οι πλάκες αποτελούν όχι μόνο εξαιρετικά δείγματα της τυπογραφίας και της εκδοτικής αισθητικής της δεκαετίας του 1920, αλλά και ιστορική καταγραφή ελληνικών έργων λαϊκής τέχνης που βρίσκονταν σε σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές πριν από έναν αιώνα.

Βιβλιογραφία

H. Th. Bossert, Volkskunst in Europa, Ernst Wasmuth A.G., Berlin, 1926.

Αγγλική έκδοση: Peasant Art in Europe, London / New York, 1927.

Η έκδοση περιλαμβάνει 132 πλάκες (100 έγχρωμες και 32 ασπρόμαυρες) και περίπου 2.100 παραδείγματα ευρωπαϊκής λαϊκής τέχνης.