Collection

1904 — Η επίσκεψη της Βασιλικής Οικογένειας στη Νάξο

1904 — Η επίσκεψη της Βασιλικής Οικογένειας στη Νάξο

Η καρτ-ποστάλ με τη γαλλική λεζάντα «Une fête à Naxos» («Μια γιορτή στη Νάξο») αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον φωτογραφικό τεκμήριο της παλιάς Χώρας. Εκδόθηκε από τον Fr. Caloutas, Papeterie à Syra (Grèce), με αριθμό 67 και απεικονίζει μια ασυνήθιστα μεγάλη συγκέντρωση κατοίκων στην παραλία, σημαιοστολισμένα πλοιάρια και, αγκυροβολημένο στον όρμο, ένα μεγάλο ατμόπλοιο με δύο ιστούς και έναν καπνοδόχο.

Η ίδια η καρτ-ποστάλ δεν φέρει χρονολογία ούτε προσδιορίζει τη γιορτή που απεικονίζεται. Η έρευνα, ωστόσο, οδηγεί σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πιθανότητα: η φωτογραφία ενδέχεται να αποτυπώνει την υποδοχή του βασιλιά Γεωργίου Α΄, της βασίλισσας Όλγας και της βασιλικής οικογένειας κατά την επίσκεψή τους στη Νάξο τον Απρίλιο του 1904.

Η επίσκεψη αυτή είναι ιστορικά τεκμηριωμένη. Σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής, στις 22 Απριλίου 1904, στις 8 το πρωί, κατέπλευσε στη Νάξο η βασιλική θαλαμηγός «Αμφιτρίτη», μεταφέροντας τη βασιλική οικογένεια. Περί τις 10 π.μ. οι βασιλείς αποβιβάστηκαν και περιηγήθηκαν στη Χώρα, επισκεπτόμενοι τους ορθόδοξους και καθολικούς ναούς καθώς και τα γαλλικά εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Την επομένη, 23 Απριλίου, η βασιλική οικογένεια επισκέφθηκε το Γαλλικό Παρθεναγωγείο των Ουρσουλινών, όπου έγινε επίσημη υποδοχή και προσφώνηση προς τους βασιλείς. Ακολούθησε επίσκεψη στην Εμπορική Σχολή, όπου τους προσφώνησε ο μαθητής Δ. Κλήρης. Το απόγευμα τα μέλη της βασιλικής οικογένειας πραγματοποίησαν εκδρομή προς τις Εγγαρές και τα κτήματα Λόου.

Από αυτήν ακριβώς την επίσκεψη σώζεται πολύτιμο φωτογραφικό υλικό στο Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ–ΜΙΕΤ, προερχόμενο από το αρχείο του φωτογράφου Νικολάου Μακκά.

Ένα από τα σημαντικότερα τεκμήρια απεικονίζει την ίδια τη βασιλική θαλαμηγό και συνοδεύεται από την πρωτότυπη σημείωση:

«Εν Νάξω φέρουσα το σήμα του βασιλέως, 23 Απριλίου 1904.»

Η φωτογραφία αυτή αποτελεί άμεση απόδειξη ότι η «Αμφιτρίτη» βρισκόταν αγκυροβολημένη στη Νάξο στις 23 Απριλίου 1904.

Στο ίδιο φωτογραφικό αρχείο σώζεται και λήψη από την εκδρομή στα κτήματα Λόου, στην οποία εικονίζεται ο πλωτάρχης Δημήτριος Βουδούρης έφιππος σε γαϊδούρι. Η χειρόγραφη λεζάντα του πρωτοτύπου αναφέρει χαρακτηριστικά: «Κατά την εν Νάξω εκδρομήν εις τα κτήματα Λόου». Η φωτογραφία έρχεται έτσι να επιβεβαιώσει οπτικά την εκδρομή που περιγράφεται στις γραπτές πηγές.

Ο Μακκάς κατέγραψε επίσης μέλη της βασιλικής οικογένειας επάνω στην «Αμφιτρίτη» και την επιστροφή τους στον Πειραιά, δημιουργώντας μια σπάνια φωτογραφική ακολουθία του βασιλικού ταξιδιού.

Η σημασία της επίσκεψης για την τοπική ιστορία επιβεβαιώνεται και από τη μεταγενέστερη έρευνα. Ο ιστορικός και λαογράφος Μανώλης Γ. Σέργης της αφιέρωσε ειδική μελέτη δεκαεννέα σελίδων με τίτλο «Σκηνές από την καθημερινότητα και την Κοινωνική Ιστορία της Νάξου κατά τον 20ό αιώνα: Η επίσκεψη της Βασιλικής Οικογένειας στη Νάξο το 1904», που δημοσιεύθηκε στα Ναξιακά, τχ. 7/45, σ. 10–28.

Παράλληλα, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Νάξου σώζονται οι τοπικές εφημερίδες «Αιγαίον» και «Παροναξία» της περιόδου. Η μελλοντική εξέταση των σχετικών φύλλων του Απριλίου 1904 ενδέχεται να προσθέσει ακόμη περισσότερες πληροφορίες για την υποδοχή, τα πρόσωπα που συμμετείχαν και το πρόγραμμα της επίσκεψης.

Η ταύτιση της καρτ-ποστάλ

Το μεγάλο ατμόπλοιο που διακρίνεται στο βάθος της «Une fête à Naxos» παρουσιάζει αξιοσημείωτες μορφολογικές ομοιότητες με την «Αμφιτρίτη»: μακρύ και χαμηλό κύτος, κεντρικό καπνοδόχο και δύο ιστούς. Η σύγκριση με την τεκμηριωμένη φωτογραφία του ΕΛΙΑ–ΜΙΕΤ από τη Νάξο είναι ενδεικτική, χωρίς όμως, με τα σημερινά στοιχεία, να επιτρέπει απόλυτη ταύτιση.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι η πίσω ένδειξη του εκδότη «Edition Fr. Caloutas, Papeterie à Syra (Grèce), No. 67» και η μορφή της κάρτας είναι συμβατές με έκδοση των αρχών του 20ού αιώνα.

Η εικόνα που βλέπουμε είναι πάντως εντυπωσιακά συμβατή με όσα γνωρίζουμε για τον Απρίλιο του 1904: μεγάλο συγκεντρωμένο πλήθος στην προκυμαία, σημαιοστολισμός, επίσημος χαρακτήρας της συγκέντρωσης και ένα μεγάλο ατμόπλοιο αγκυροβολημένο στον όρμο, την ίδια περίοδο κατά την οποία γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι η βασιλική «Αμφιτρίτη» βρισκόταν στη Νάξο.

Για τον λόγο αυτό η σύνδεση της «Une fête à Naxos» με την επίσκεψη της βασιλικής οικογένειας αποτελεί σήμερα μια ισχυρή αλλά ακόμη υπό διερεύνηση ιστορική ταύτιση.

Αν επιβεβαιωθεί από κάποιο πρόσθετο τεκμήριο — ένα φύλλο του τοπικού Τύπου, ένα δεύτερο χρονολογημένο αντίτυπο της καρτ-ποστάλ ή άλλη φωτογραφία της ίδιας ημέρας — τότε η εικόνα αυτή θα αποκτήσει εξαιρετική ιστορική σημασία:

θα αποτελεί μία από τις ελάχιστες γνωστές φωτογραφικές αποτυπώσεις της υποδοχής της βασιλικής οικογένειας στη Νάξο τον Απρίλιο του 1904.

Πηγές – Τεκμηρίωση: ΣΚΡΙΠ, Απρίλιος 1904 · Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ–ΜΙΕΤ, Αρχείο Νικολάου Μακκά · Μανώλης Γ. Σέργης, Η επίσκεψη της Βασιλικής Οικογένειας στη Νάξο το 1904, Ναξιακά 7/45, σ. 10–28 · ΓΑΚ – Τμήμα Νάξου, συλλογές εφημερίδων Αιγαίον και Παροναξία.

Καρτ-ποστάλ: Une fête à Naxos — Edition Fr. Caloutas, Papeterie à Syra (Grèce), No. 67.