Collection

1800 ΝΑΞΙΑΚΟ ΚΕΝΤΗΜΑ

Μεγάλη κεντημένη μαξιλαροθήκη από τη Νάξο, 18ος αιώνας

Η μεγάλη αυτή κεντημένη μαξιλαροθήκη από τη Νάξο, διαστάσεων 44 × 107 εκ., αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα της ιδιαίτερης ερυθρής κεντητικής που αναπτύχθηκε στο νησί κατά τον 18ο αιώνα. Είναι κατασκευασμένη από κόκκινο μετάξι επάνω σε λινό ύφασμα και ανήκει σε μια αναγνωρίσιμη ομάδα ναξιακών κεντημάτων, συγγενή δείγματα της οποίας διατηρούνται σήμερα σε σημαντικές διεθνείς συλλογές.

Η διακόσμηση καλύπτει σχεδόν ολόκληρη την επιφάνεια του υφάσματος. Μεγάλοι ρόμβοι οργανώνονται σε συνεχόμενες σειρές και ενώνονται σε ακτινωτές συνθέσεις, δημιουργώντας ένα πυκνό γεωμετρικό πλέγμα. Στο εσωτερικό τους αναπτύσσονται πολυάριθμα μικρότερα, έντονα σχηματοποιημένα μοτίβα. Η αυστηρή συμμετρία, η συνεχής επανάληψη και η σχεδόν πλήρης κάλυψη του λευκού λινού υποβάθρου προσδίδουν στο έργο τον χαρακτηριστικό πλούτο της ναξιακής κεντητικής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τεχνική απόδοση του κόκκινου χρώματος. Το κέντημα έχει εκτελεστεί με τις βελονιές σε διαφορετικές κατευθύνσεις, έτσι ώστε το φως να αντανακλάται διαφορετικά επάνω στο μετάξι. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται οπτικά δύο διαφορετικοί τόνοι του ίδιου κόκκινου, οι οποίοι εναλλάσσονται ανάλογα με τη γωνία του φωτός και προσδίδουν βάθος και κίνηση στη γεωμετρική σύνθεση.

Η συγκεκριμένη ομάδα ερυθρών κεντημάτων έχει συνδεθεί στη σχετική βιβλιογραφία με τις γυναίκες της λατινικής κοινότητας της Νάξου, ενώ έχει διατυπωθεί και η υπόθεση ότι ορισμένα μπορεί να κατασκευάζονταν από μοναχές. Η τελευταία αυτή άποψη παραμένει υπόθεση και όχι αποδεδειγμένο ιστορικό γεγονός, είναι όμως ενδιαφέρουσα μέσα στο ιδιαίτερο πολιτισμικό περιβάλλον της Νάξου, όπου για αιώνες συνυπήρχαν η ορθόδοξη και η καθολική κοινότητα.

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η πιθανή προέλευση ορισμένων από τα γεωμετρικά σχέδια. Ο μελετητής της ιστορίας των υφασμάτων James Trilling επισήμανε ομοιότητες με ευρωπαϊκά βιβλία προτύπων της Αναγέννησης, μεταξύ άλλων με σχέδια του Nouveaux pourtraicts de point coupé του Jacques Foillet, που εκδόθηκε στο Montbéliard το 1598. Η συσχέτιση αυτή υποδηλώνει ότι ορισμένα δυτικοευρωπαϊκά διακοσμητικά πρότυπα ενδέχεται να έφτασαν στο Αιγαίο και να αφομοιώθηκαν δημιουργικά από την τοπική κεντητική παράδοση.

Το έργο είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή διατηρείται ως μεγάλη μαξιλαροθήκη και όχι απλώς ως αποσπασματικό τμήμα υφάσματος. Μας επιτρέπει έτσι να αντιληφθούμε τα περίφημα ναξιακά κεντήματα στο αρχικό τους περιβάλλον: ως πολύτιμα αντικείμενα του οικιακού εξοπλισμού, στα οποία η καθημερινή χρήση συνδυαζόταν με εξαιρετική τεχνική δεξιοτεχνία και πλούσια διακοσμητική δημιουργία.

Στοιχεία έργου: Μεγάλη κεντημένη μαξιλαροθήκη · Νάξος, Κυκλάδες · 18ος αιώνας · κόκκινο μετάξι σε λινό · 44 × 107 εκ. · ιδιωτική συλλογή, Ελλάδα.

Βιβλιογραφία: James Trilling, Aegean Crossroads: Greek Island Embroideries in the Textile Museum, Washington 1983, σ. 30–31, 110, αρ. 28, έγχρ. πίν. 13 · Sumru Belger Krody, Embroidery of the Greek Islands and Epirus Region: Harpies, Mermaids, and Tulips, The Textile Museum, Washington 2006, σ. 48, 140, αρ. 2.5.