Collection

1800 ΝΑΞΙΑΚΟ ΚΕΝΤΗΜΑ

Κεντημένο υφασμάτινο πάνελ από τη Νάξο, 18ος αιώνας

Το εντυπωσιακό αυτό κεντημένο υφασμάτινο πάνελ από τη Νάξο, διαστάσεων 142 × 160 εκ., χρονολογείται στον 18ο αιώνα και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της περίφημης ερυθρής κεντητικής του νησιού. Είναι κατασκευασμένο από μεταξωτό νήμα επάνω σε λινό ύφασμα και η επιφάνειά του καλύπτεται σχεδόν ολοκληρωτικά από ένα εξαιρετικά πυκνό και αυστηρά οργανωμένο διακοσμητικό πρόγραμμα.

Κυρίαρχο στοιχείο της σύνθεσης είναι οι επαναλαμβανόμενοι γεωμετρικοί ρόδακες και πολυγωνικοί μενταγιόν, τοποθετημένοι σε οριζόντιες σειρές και συνδεδεμένοι μεταξύ τους με μικρότερα σταυρόσχημα και φυτικά μοτίβα. Η επανάληψη δημιουργεί έναν σχεδόν αδιάκοπο διακοσμητικό «τάπητα», ενώ το στενό γεωμετρικό περίγραμμα στις τέσσερις πλευρές λειτουργεί ως πλαίσιο ολόκληρης της σύνθεσης.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η χρήση δύο αποχρώσεων του κόκκινου, στοιχείο που συναντάται και σε άλλα σημαντικά ναξιακά κεντήματα. Λινό κεντημένο με μετάξι, με επαναλαμβανόμενα γεωμετρικά μενταγιόν σε δύο τόνους του κόκκινου. Η εναλλαγή αυτή ενισχύει τον ρυθμό του σχεδίου και δημιουργεί εντυπωσιακές μεταβολές στην επιφάνεια, χωρίς να διαταράσσει τη συνολική γεωμετρική ενότητα.

Το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την κατανόηση των πολιτισμικών επιρροών στη ναξιακή κεντητική. Στην τεκμηρίωσή του επισημαίνεται ότι τα υφάσματα της Νάξου εμφανίζουν τόσο ιταλίζουσες όσο και μαμελουκικές επιρροές, αποτέλεσμα της ιδιαίτερης ιστορικής θέσης του νησιού και των μακρόχρονων επαφών του με διαφορετικούς πολιτισμικούς χώρους της ανατολικής Μεσογείου. Στο συγκεκριμένο πάνελ, τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα θεωρούνται περισσότερο ιταλίζοντα, σε αντίθεση με τα εντονότερα αστεροειδή σχέδια που συναντώνται σε άλλες ομάδες ναξιακών κεντημάτων.

Ενδιαφέρουσα είναι ακόμη η παραδοσιακή ερυθρή βαφή των ναξιακών κεντημάτων, η οποία συνδέεται με συγκεκριμένο είδος λειχήνας που συλλεγόταν στο νησί. Το βαθύ κόκκινο, σε συνδυασμό με τη λάμψη του μεταξιού και το φυσικό χρώμα του λινού, αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά αυτής της ιδιαίτερης κατηγορίας κυκλαδικών υφασμάτων.

Η μεγάλη του επιφάνεια και η εξαιρετική πυκνότητα της διακόσμησης καθιστούν το έργο ένα ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της υψηλής τεχνικής και αισθητικής ποιότητας που μπορούσε να φτάσει η ναξιακή κεντητική του 18ου αιώνα. Παράλληλα, η συνύπαρξη τοπικής τεχνικής με διακοσμητικά στοιχεία δυτικής και ανατολικής προέλευσης αποτυπώνει με εξαιρετικά εύγλωττο τρόπο τον χαρακτήρα της Νάξου ως τόπου συνάντησης διαφορετικών καλλιτεχνικών παραδόσεων.

Στοιχεία έργου: Κεντημένο υφασμάτινο πάνελ · Νάξος, Κυκλάδες · 18ος αιώνας · μετάξι σε λινό · 142 × 160 εκ. · επαναλαμβανόμενα γεωμετρικά μενταγιόν σε δύο αποχρώσεις του κόκκινου.

Προέλευση: Συλλογή ελληνικής οικογένειας από την Κωνσταντινούπολη· αργότερα αποκτήθηκε από τη Millner Manolatos, Λονδίνο, περ. 2006.

Βιβλιογραφική αναφορά: Michael S. Smith, Houses, New York, 2008, σ. 37.