Collection

1800 ΝΑΞΙΑΚΟ ΚΕΝΤΗΜΑ

Κεντημένη κουρτίνα κρεβατιού από τη Νάξο, 18ος αιώνας

Ανάμεσα στα σημαντικότερα δείγματα της ναξιακής κεντητικής που διασώζονται στο εξωτερικό συγκαταλέγεται αυτή η εντυπωσιακή κουρτίνα κρεβατιού του 18ου αιώνα, σήμερα στη συλλογή του Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης. Σε αντίθεση με αρκετά ναξιακά κεντήματα που έχουν σωθεί μόνο αποσπασματικά, εδώ διατηρείται ένα έργο μεγάλων διαστάσεων — 219,7 × 128,3 εκ. — του οποίου η αρχική χρήση είναι γνωστή. Το Metropolitan το καταγράφει ρητά ως Bed curtain, προερχόμενο από τη Νάξο των Κυκλάδων, και ως κέντημα από μετάξι επάνω σε λινό ύφασμα.

Η μεγάλη επιφάνειά του καλύπτεται από ένα εξαιρετικά πυκνό και αυστηρά οργανωμένο γεωμετρικό σχέδιο. Ένα συνεχές πλέγμα ρόμβων χωρίζει το ύφασμα σε επαναλαμβανόμενα διακοσμητικά πεδία, μέσα στα οποία αναπτύσσονται σταυρόσχημες και φυλλόμορφες συνθέσεις. Η εναλλαγή των μοτίβων δημιουργεί έναν σχεδόν αδιάκοπο οπτικό ρυθμό, ενώ οι στενές κεντημένες μπορντούρες στις παρυφές οριοθετούν και ολοκληρώνουν τη σύνθεση. Η ακρίβεια της επανάληψης σε μια τόσο μεγάλη επιφάνεια μαρτυρεί την ιδιαίτερη τεχνική δεξιοτεχνία που απαιτούσε η κατασκευή ενός τέτοιου έργου.

Η ταύτισή του ως κουρτίνας κρεβατιού είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα τον πραγματικό ρόλο αυτών των περίτεχνων κεντημάτων μέσα στο ναξιακό σπίτι. Τα κεντημένα υφάσματα των ελληνικών νησιών αποτελούσαν σημαντικό μέρος του οικιακού εξοπλισμού και συχνά της γυναικείας προίκας. Δεν είχαν μόνο πρακτική και διακοσμητική λειτουργία· η ποιότητα της εργασίας, ο πλούτος των σχεδίων και ο χρόνος που απαιτούσε η κατασκευή τους τα καθιστούσαν αντικείμενα ιδιαίτερης αξίας και οικογενειακά κειμήλια. Σύγχρονη έρευνα για τα αιγαιοπελαγίτικα κεντήματα επιβεβαιώνει τη στενή σχέση τους με την προίκα, το σπίτι και την κοινωνική θέση των γυναικών που τα δημιουργούσαν και τα διατηρούσαν.

Το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει και μια ασυνήθιστα ενδιαφέρουσα μουσειακή ιστορία. Πριν ακόμη αποκτηθεί από το Metropolitan, είχε παρουσιαστεί εκεί στην έκθεση “Greek Embroideries”, από τις 19 Φεβρουαρίου έως τις 16 Μαρτίου 1948. Η έκθεση αυτή είναι καταγεγραμμένη και στο ιστορικό αρχείο εκθέσεων του Μουσείου. Το γεγονός ότι ένα ναξιακό κέντημα είχε επιλεγεί ήδη τότε για ειδική έκθεση ελληνικής κεντητικής στη Νέα Υόρκη αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της διεθνούς αναγνώρισης που είχαν αποκτήσει αυτά τα έργα κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Η κουρτίνα ανήκε στους Robert J. και Mary B. Monks και το 1953 δωρήθηκε από το ζεύγος στο Metropolitan Museum of Art, όπου εντάχθηκε στο Τμήμα Ευρωπαϊκής Γλυπτικής και Διακοσμητικών Τεχνών με αριθμό συλλογής 53.131.6.

Μαζί με τα υπόλοιπα ναξιακά κεντήματα που βρίσκονται σήμερα στο Metropolitan και σε άλλες μεγάλες διεθνείς συλλογές, η κουρτίνα αυτή αποτελεί ένα εξαιρετικό τεκμήριο της υψηλής ποιότητας και του πλούτου της κεντητικής παράδοσης της Νάξου τον 18ο αιώνα. Κυρίως όμως μας επιτρέπει να δούμε αυτά τα έργα όχι ως απομονωμένα διακοσμητικά αντικείμενα ενός μουσείου, αλλά ως στοιχεία της πραγματικής ζωής του νησιού: πολύτιμα υφάσματα που κάποτε στόλιζαν το εσωτερικό ενός ναξιακού σπιτιού και αποτελούσαν μέρος της οικογενειακής και οικιακής του παράδοσης.

Στοιχεία έργου: Bed curtain, Νάξος, Κυκλάδες, 18ος αιώνας · μετάξι σε λινό · 219,7 × 128,3 εκ. · The Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη · αρ. συλλογής 53.131.6 · Gift of Robert J. and Mary B. Monks, 1953.