Collection

1800 ΝΑΞΙΑΚΟ ΚΕΝΤΗΜΑ

Ναξιακό κέντημα του 18ου αιώνα στο Metropolitan Museum of Art

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό δείγμα της ναξιακής κεντητικής του 18ου αιώνα βρίσκεται σήμερα στο Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης. Πρόκειται για μικρό σωζόμενο τμήμα κεντημένου υφάσματος, το οποίο το Μουσείο καταγράφει ρητά ως έργο από τη Νάξο των Κυκλάδων.

Το κέντημα είναι κατασκευασμένο από μετάξι σε λινό ύφασμα και έχει διαστάσεις 34,3 × 15,2 εκ. Παρά το μικρό μέγεθος του σωζόμενου τμήματος, η διακόσμησή του είναι εξαιρετικά πυκνή και σύνθετη. Κυριαρχούν μεγάλα γεωμετρικά σχήματα με οκτάκτινα αστέρια, ρόμβους και σταυρόσχημα μοτίβα, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους δημιουργώντας μια σχεδόν αδιάκοπη διακοσμητική επιφάνεια. Στην αριστερή πλευρά διατηρείται στενή κατακόρυφη μπορντούρα με επαναλαμβανόμενα γεωμετρικά θέματα.

Η σύνθεση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σύγκριση με άλλα ναξιακά κεντήματα της ίδιας περιόδου. Ενώ σε ορισμένα έργα κυριαρχούν μικρά επαναλαμβανόμενα μοτίβα ή μεγάλες ακτινωτές συνθέσεις, εδώ το σχέδιο είναι περισσότερο μνημειακό: τα αστέρια και οι ρόμβοι καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της επιφάνειας και πλαισιώνονται από μικρότερα σχηματοποιημένα στοιχεία. Η ποικιλία αυτή αποκαλύπτει το πλούσιο διακοσμητικό λεξιλόγιο της κεντητικής παράδοσης της Νάξου και την ιδιαίτερη δεξιοτεχνία των δημιουργών της.

Η αρχική χρήση του υφάσματος δεν είναι γνωστή. Το Metropolitan το χαρακτηρίζει απλώς ως Fragment και επομένως δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί με βεβαιότητα αν αποτελούσε τμήμα καλύμματος, παραπετάσματος, κουρτίνας κρεβατιού ή άλλου οικιακού υφάσματος. Η επιμελημένη μπορντούρα που σώζεται στη μία πλευρά δείχνει, πάντως, ότι πρόκειται για τμήμα της αρχικής παρυφής ενός μεγαλύτερου έργου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ιστορία της συλλογής του. Πριν φτάσει στην Αμερική, το κέντημα ανήκε στον Friedrich Fischbach (1839–1908), Γερμανό σχεδιαστή, καθηγητή και σημαντικό μελετητή της ιστορίας των υφασμάτων και της διακόσμησης. Ο Fischbach είχε ασχοληθεί συστηματικά με ιστορικά υφάσματα και διακοσμητικά πρότυπα, δημοσιεύοντας ήδη από τον 19ο αιώνα σημαντικές συλλογές σχεδίων. Το Metropolitan απέκτησε το ναξιακό κέντημα από τη συλλογή του το 1909, μέσω του Rogers Fund.

Η χρονολογία αυτή έχει ξεχωριστή σημασία: το έργο είχε ήδη ενταχθεί στη συλλογή ενός από τα μεγαλύτερα αμερικανικά μουσεία στις αρχές του 20ού αιώνα, σε μια εποχή κατά την οποία η παραδοσιακή κεντητική των ελληνικών νησιών άρχιζε να αναγνωρίζεται διεθνώς ως ιδιαίτερη μορφή καλλιτεχνικής δημιουργίας και να αποτελεί αντικείμενο συστηματικής συλλογής και μελέτης.

Σήμερα το μικρό αυτό τμήμα αποτελεί ένα ακόμη πολύτιμο τεκμήριο της ισχυρής κεντητικής παράδοσης της Νάξου κατά τον 18ο αιώνα. Σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα ναξιακά κεντήματα που διατηρούνται στο Metropolitan και σε άλλες διεθνείς συλλογές, αποκαλύπτει έναν κόσμο εξαιρετικής τεχνικής, γεωμετρικής ακρίβειας και πλούσιας διακοσμητικής φαντασίας.

Στοιχεία έργου: Fragment, Νάξος, Κυκλάδες, 18ος αιώνας · μετάξι σε λινό · 34,3 × 15,2 εκ. · The Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη · αρ. συλλογής 09.50.1392 · Rogers Fund, 1909 · πρώην συλλογή Friedrich Fischbach, Wiesbaden.