Collection

1800 ΝΑΞΙΑΚΟ ΚΕΝΤΗΜΑ

Η ναξιακή κεντητική του 18ου αιώνα στο Metropolitan Museum of Art

Ένα ιδιαίτερα αξιόλογο δείγμα της κεντητικής παράδοσης της Νάξου φυλάσσεται σήμερα στο Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης⁠.

Πρόκειται για κέντημα του 18ου αιώνα, το οποίο το Μουσείο καταγράφει ρητά ως έργο από τις Κυκλάδες και συγκεκριμένα τη Νάξο. Είναι κατασκευασμένο από μετάξι σε λινό ύφασμα και έχει διαστάσεις 104,1 × 57,2 εκ. Φέρει τον αριθμό συλλογής 21.91 και εισήλθε στο Metropolitan το 1921 ως δωρεά του Βρετανού αρχαιολόγου A. J. B. Wace.

Η διακόσμησή του αναπτύσσεται επάνω σε έντονο ερυθρό βάθος και χαρακτηρίζεται από μεγάλες ακτινωτές συνθέσεις, που σχηματίζουν πολύκτινα αστέρια. Ανάμεσά τους παρεμβάλλονται μικρότερα γεωμετρικά και σχηματοποιημένα φυτικά μοτίβα, καθώς και χαρακτηριστικοί σκούροι ρόμβοι. Η αυστηρή συμμετρία και η πυκνότητα της διακόσμησης δημιουργούν ένα σύνθετο γεωμετρικό σύνολο, χαρακτηριστικό της υψηλής τεχνικής της ναξιακής κεντητικής.

Το έργο αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον λόγω της προέλευσής του. Ο Alan John Bayard Wace (1879–1957) υπήρξε σημαντικός Βρετανός αρχαιολόγος και μελετητής του ελληνικού πολιτισμού. Το 1907 επισκέφθηκε τη Νάξο μαζί με τον αρχαιολόγο R. M. Dawkins, στο πλαίσιο ταξιδιού στις Κυκλάδες κατά το οποίο ιδιαίτερο αντικείμενο ενδιαφέροντος αποτέλεσε η συλλογή και μελέτη ελληνικών υφασμάτων και κεντημάτων. Από εκείνο το ταξίδι σώζεται επίσης σημαντικό φωτογραφικό υλικό από τη Νάξο.

Δεν έχει μέχρι σήμερα τεκμηριωθεί ότι ο Wace απέκτησε το συγκεκριμένο κέντημα κατά την επίσκεψή του στο νησί το 1907. Είναι όμως βέβαιο ότι το αντικείμενο βρισκόταν αργότερα στην κατοχή του και ότι ο ίδιος το δώρισε στο Metropolitan Museum το 1921.

Το συγκεκριμένο έργο δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Στις συλλογές του Metropolitan βρίσκονται και άλλα κεντήματα που αποδίδονται στη Νάξο, ενώ αντίστοιχα δείγματα της ναξιακής κεντητικής διατηρούνται σήμερα σε σημαντικές μουσειακές συλλογές της Ευρώπης και της Αμερικής. Η παρουσία τους καταδεικνύει τη σημασία που είχε η Νάξος ως ιδιαίτερο κέντρο κεντητικής παραγωγής κατά τους μεταβυζαντινούς και νεότερους χρόνους.

Τα μεγάλα αστρικά μοτίβα, η γεωμετρική οργάνωση, η χρήση μεταξωτής κλωστής επάνω σε λινό και το κυρίαρχο βαθύ κόκκινο αποτελούν στοιχεία που συναντώνται και σε άλλα έργα αποδιδόμενα στη ναξιακή παραγωγή. Η παράδοση αυτή διαμορφώθηκε μέσα στο ιδιαίτερο πολιτισμικό περιβάλλον της Νάξου, ενός νησιού όπου επί αιώνες συναντήθηκαν το αιγαιοπελαγίτικο, το βυζαντινό, το δυτικό και το ανατολικομεσογειακό στοιχείο.

Το κέντημα του Metropolitan αποτελεί έτσι κάτι περισσότερο από ένα εντυπωσιακό διακοσμητικό ύφασμα. Αποτελεί υλικό τεκμήριο της κοινωνικής και καλλιτεχνικής ιστορίας της Νάξου του 18ου αιώνα και ένα από τα έργα μέσω των οποίων η παλαιά ναξιακή υφαντική και κεντητική παράδοση εκπροσωπείται σήμερα σε μία από τις σημαντικότερες μουσειακές συλλογές του κόσμου.

Στοιχεία έργου: Square, Νάξος, Κυκλάδες, 18ος αιώνας · μετάξι σε λινό · 104,1 × 57,2 εκ. · The Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη · αρ. συλλογής 21.91 · Gift of A. J. B. Wace, 1921.

Πηγή: The Metropolitan Museum of Art – Object 21.91⁠