Collection

1475 Η ΑΡΙΑΔΝΗ ΣΤΗ ΝΑΞΟ

Η ΑΡΙΑΔΝΗ ΣΤΗ ΝΑΞΟ | περ. 1470–1475

The Florentine Picture-Chronicle — και το συγγενικό χαρακτικό του Baccio Baldini

Μία από τις σημαντικότερες αναγεννησιακές απεικονίσεις του μύθου του Θησέα και της Αριάδνης στη Νάξο περιλαμβάνεται στη λεγόμενη Florentine Picture-Chronicle, έναν εξαιρετικό κύκλο σχεδίων που δημιουργήθηκε στη Φλωρεντία περίπου το 1470–1475 και σήμερα φυλάσσεται στο British Museum.

Η αφήγηση αναπτύσσεται σε δύο αντικριστές σελίδες, οι οποίες αποτελούν μία ενιαία εικονογραφική σύνθεση. Σε αυτές παρουσιάζονται διαδοχικά επεισόδια από τον μύθο του Θησέα: η Κρήτη και ο Λαβύρινθος, η επιστροφή του ήρωα διά θαλάσσης και, κυρίως, η εγκατάλειψη της Αριάδνης στη Νάξο.

Στη δεξιά σελίδα δεσπόζει ο τεράστιος κυκλικός Λαβύρινθος της Κρήτης. Πάνω από αυτόν, στο βάθος, η αφήγηση μεταφέρεται στη Νάξο. Η Αριάδνη εικονίζεται στους βράχους του νησιού να προσπαθεί να ειδοποιήσει τον Θησέα, ανεμίζοντας ένα ύφασμα προς το πλοίο που απομακρύνεται. Στη συνέχεια παρουσιάζεται η απόγνωσή της και η σωτηρία της από τον Jove/Jupiter (Δία), ο οποίος την οδηγεί προς τον ουρανό. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη αναγεννησιακή εκδοχή του μύθου, διαφορετική από τη γνωστότερη παράδοση της συνάντησης της Αριάδνης με τον Διόνυσο στη Νάξο.

Τα σχέδια συνδέονται με τον καλλιτεχνικό κύκλο των Maso Finiguerra και Baccio Baldini, δύο σημαντικών ονομάτων της πρώιμης φλωρεντινής σχεδιαστικής και χαρακτικής παράδοσης. Η απόδοση δεν θεωρείται απολύτως βέβαιη και το British Museum χρησιμοποιεί την προσεκτικότερη διατύπωση «Circle/School of Maso Finiguerra» και «Circle/School of Baccio Baldini».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα συγγενικό φλωρεντινό χαρακτικό, χρονολογημένο περίπου στο 1460–1470 και αποδιδόμενο στον Baccio Baldini, το οποίο επίσης φυλάσσεται στο British Museum με αριθμό 1845,0825.487. Η σύνθεσή του σχετίζεται άμεσα με τα σχέδια της Florentine Picture-Chronicle: επανεμφανίζονται ο Λαβύρινθος, ο Θησέας και η Αριάδνη και τα διαδοχικά επεισόδια του μύθου, αν και η παράσταση είναι σε μεγάλο βαθμό ανεστραμμένη και παρουσιάζει επιμέρους διαφοροποιήσεις.

Η παράλληλη παρουσίαση των δύο σχεδίων και του συγγενικού χαρακτικού επιτρέπει έτσι να παρακολουθήσουμε πώς το ίδιο μυθολογικό θέμα μεταφέρθηκε από το σχέδιο στη χαρακτική και κυκλοφόρησε στο καλλιτεχνικό περιβάλλον της Φλωρεντίας κατά το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα.

Για τη Νάξο, οι παραστάσεις έχουν ξεχωριστή σημασία. Δεν αποτελούν τοπογραφικές απεικονίσεις του πραγματικού νησιού, αλλά τεκμήρια της θέσης που κατείχε ήδη η Νάξος στην καλλιτεχνική και ουμανιστική φαντασία της πρώιμης Αναγέννησης: ως ο τόπος της εγκαταλελειμμένης Αριάδνης και ως ένα από τα αναγνωρίσιμα τοπία της αρχαιοελληνικής μυθολογίας στη Δύση.

The Florentine Picture-Chronicle, περ. 1470–1475
Κύκλος/Σχολή Maso Finiguerra και Baccio Baldini
Πένα και καφέ μελάνι, καφέ wash πάνω σε μαύρη κιμωλία
British Museum, 1889,0527.42 & 1889,0527.43

Συγγενικό έργο:
Theseus and Ariadne by the Cretan Labyrinth, περ. 1460–1470
Φλωρεντινό χαρακτικό, αποδιδόμενο στον Baccio Baldini
British Museum, 1845,0825.487