Collection

100 μχ ΜΑΡΜΑΡΙΝΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ ΤΑΥΡΟΜΑΧΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗ ΝΑΞΟ

1ος αιώνας μ.Χ.

British Museum, Λονδίνο

Μαρμάρινο ανάγλυφο της Ρωμαϊκής περιόδου, το οποίο ανακαλύφθηκε στη Νάξο και σήμερα φυλάσσεται στο British Museum του Λονδίνου. Το μουσείο το χρονολογεί στον 1ο αιώνα μ.Χ. (1–100 μ.Χ.).

Η σύνθεση απεικονίζει δύο άνδρες να αντιμετωπίζουν έναν ταύρο με λόγχες. Οι δύο μορφές, ντυμένες με κοντούς χιτώνες ζωσμένους στη μέση, προχωρούν από τα αριστερά, ενώ ο ταύρος ορμά προς το μέρος τους από τα δεξιά. Οι λόγχες κατευθύνονται προς το στήθος και τον λαιμό του ζώου. Η προπορευόμενη ανδρική μορφή φέρει επίσης δέρμα κρεμασμένο από το αριστερό της χέρι.

Η ακριβής αρχική χρήση του αναγλύφου παραμένει αβέβαιη. Το British Museum το καταγράφει ως πιθανώς αναθηματικό ανάγλυφο, ενώ η παλαιότερη γνωστή περιγραφή του, του 1818, θεωρούσε ότι πιθανόν αποτελούσε διακοσμητικό τμήμα κάποιου μνημείου.

Η παλαιότερη καταγραφή — Παρίσι, 1818

Το ανάγλυφο εμφανίζεται ήδη το 1818 στον κατάλογο της μεταθανάτιας δημοπρασίας της περίφημης συλλογής του Comte de Choiseul-Gouffier, ως αρ. 110.

Η καταχώριση περιγράφει:

«Δύο άνδρες με κοντούς χιτώνες και οπλισμένοι με λόγχες μάχονται έναν εξαγριωμένο ταύρο.»

Ακόμη σημαντικότερη είναι η αμέσως επόμενη πληροφορία του καταλόγου:

«Το ανάγλυφο αυτό […] ανακαλύφθηκε στη νήσο Νάξο.»

Στο γαλλικό πρωτότυπο: «a été découvert dans l’île de Naxos».

Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική μαρτυρία, καθώς ήδη από το 1818 καταγράφεται ρητά η Νάξος ως τόπος ανακάλυψης του αντικειμένου και όχι απλώς ως μια μεταγενέστερη ή αβέβαιη απόδοση προέλευσης.

Ο ίδιος κατάλογος δίνει διαστάσεις περίπου 44 × 63 εκ. και αναφέρει ότι το ανάγλυφο φαινόταν να είχε αποτελέσει τμήμα της διακόσμησης κάποιου μνημείου.

Από τη Νάξο στις μεγάλες ευρωπαϊκές συλλογές

Η πρώτη γνωστή συλλογή στην οποία εντοπίζεται το έργο είναι εκείνη του Marie-Gabriel-Florent-Auguste de Choiseul-Gouffier (1752–1817), Γάλλου διπλωμάτη, αρχαιογνώστη και συγγραφέα του περίφημου Voyage pittoresque de la Grèce.

Ο Choiseul-Gouffier ταξίδεψε στην Ελλάδα ήδη από το 1776 και αργότερα, ως πρεσβευτής της Γαλλίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ανέπτυξε εκτεταμένη συλλεκτική και ερευνητική δραστηριότητα στον ελληνικό χώρο.

Δεν έχει μέχρι σήμερα εξακριβωθεί πότε ακριβώς, σε ποιο σημείο της Νάξου και υπό ποιες συνθήκες ανακαλύφθηκε το συγκεκριμένο ανάγλυφο, ούτε πότε ακριβώς περιήλθε στην κατοχή του Choiseul-Gouffier.

Γνωρίζουμε όμως με βεβαιότητα ότι μετά τον θάνατό του το έργο περιλαμβάνεται στη δημοπρασία της συλλογής του στο Παρίσι το 1818.

Η συλλογή Pourtalès-Gorgier

Στη συνέχεια το ναξιακό ανάγλυφο πέρασε σε μία ακόμη από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές συλλογές αρχαιοτήτων του 19ου αιώνα, εκείνη του Comte James-Alexandre de Pourtalès-Gorgier (1776–1855).

Στον κατάλογο της συλλογής Pourtalès το αντικείμενο καταγράφηκε ως αρ. 36.

Μετά τον θάνατο του συλλέκτη, η περίφημη συλλογή του διατέθηκε σε μεγάλη δημοπρασία στο Παρίσι το 1865.

Από το Παρίσι στο British Museum

Το 1865, το ανάγλυφο αποκτήθηκε για το British Museum, μέσω των εμπόρων έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Rollin & Feuardent.

Εισήχθη στις συλλογές του μουσείου με τον αριθμό ευρετηρίου:

1865,0103.1

Ήδη το 1874 καταγράφεται σε οδηγό του British Museum ως εκτιθέμενο στο Graeco-Roman Basement Room.

Σήμερα εξακολουθεί να ανήκει στο Department of Greece and Rome του British Museum, αλλά σύμφωνα με την τρέχουσα καταχώριση του μουσείου δεν βρίσκεται σε δημόσια έκθεση.

Η διαδρομή του έργου

Νάξος
→ Συλλογή Choiseul-Gouffier
→ Δημοπρασία Παρισιού, 1818 — αρ. 110
→ Συλλογή Pourtalès-Gorgier — αρ. 36
→ Δημοπρασία Παρισιού, 1865
→ British Museum, Λονδίνο — 1865 έως σήμερα

Κατάσταση διατήρησης

Το ανάγλυφο έχει υποστεί σημαντικές παλαιότερες αποκαταστάσεις.

Σύμφωνα με τον ιστορικό κατάλογο γλυπτών του British Museum, έχουν συμπληρωθεί ή αποκατασταθεί, μεταξύ άλλων, τμήματα του αριστερού άκρου της πλάκας, μέρη των ανθρώπινων μορφών και των λογχών, καθώς και τμήματα του ταύρου — μεταξύ αυτών το αριστερό κέρατο, το αυτί, μέρος του μπροστινού ποδιού και η ουρά — και τμήμα του πλαισίου.

Η πληροφορία αυτή είναι σημαντική για την ανάγνωση της σημερινής εικόνας του έργου, καθώς δεν αντιστοιχούν όλα τα ορατά τμήματα στην αρχαία κατάσταση του αναγλύφου.

⸻

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ

Αντικείμενο: Μαρμάρινο ανάγλυφο ταυρομαχίας
Περίοδος: Ρωμαϊκή
Χρονολόγηση: 1ος αιώνας μ.Χ. (1–100 μ.Χ.)
Τόπος ανακάλυψης: Νάξος
Υλικό: Μάρμαρο
Σημερινές διαστάσεις: περ. 47,5 × 73,5 εκ.
Πιθανή χρήση: Αναθηματικό ανάγλυφο (?)
Σημερινή συλλογή: British Museum, Department of Greece and Rome
Αριθμός ευρετηρίου: 1865,0103.1
Απόκτηση από British Museum: 1865
Κατάσταση: Δεν εκτίθεται σήμερα

British Museum — επίσημη καταχώριση 1865,0103.1⁠

Τεκμηρίωση

Η ιδιαίτερη αξία του αντικειμένου για την ιστορία της Νάξου δεν βρίσκεται μόνο στην αρχαιότητά του. Διαθέτουμε μια αλυσίδα τεκμηρίωσης μεγαλύτερη των δύο αιώνων: από την καταγραφή του ως αρχαιότητα «ανακαλυφθείσα στη νήσο Νάξο» στον γαλλικό κατάλογο του 1818, στη συλλογή Pourtalès και τελικά στην απόκτησή του από το British Museum το 1865.

Παραμένει άγνωστο το ακριβές σημείο εύρεσης του αναγλύφου στη Νάξο και οι συνθήκες της αρχικής απομάκρυνσής του από το νησί. Η περαιτέρω έρευνα στα αρχεία και στα σχέδια της συλλογής Choiseul-Gouffier ενδέχεται να προσφέρει πρόσθετα στοιχεία.