Collection

1504 ARIANE A NAXOS

ΑΡΙΑΔΝΗ ΣΤΗ ΝΑΞΟ | περ. 1505–1515

Jean Pichore — Héroïdes του Οβιδίου

Η εντυπωσιακή αυτή ολοσέλιδη μικρογραφία παρουσιάζει την Αριάδνη εγκαταλειμμένη στη Νάξο, τη στιγμή που βλέπει το πλοίο του Θησέα να απομακρύνεται. Αποτελεί εικονογράφηση της δέκατης επιστολής των Ηρωίδων (Heroides) του Οβιδίου, της περίφημης ποιητικής επιστολής που ο Ρωμαίος ποιητής έγραψε με τη φωνή της Αριάδνης προς τον Θησέα. Η συγκεκριμένη εικονογράφηση καταγράφεται από την BnF τόσο ως Ariane à Naxos όσο και ως Ariane abandonnée par Thésée.

Το χειρόγραφο περιέχει τη γαλλική μετάφραση των Ηρωίδων από τον Octovien de Saint-Gelais (1468–1502) και εικονογραφήθηκε στο Παρίσι από τον Jean Pichore, έναν από τους σημαντικότερους Γάλλους μικρογράφους των αρχών του 16ου αιώνα. Περιλαμβάνει 21 ολοσέλιδες μικρογραφίες, είναι γραμμένο σε περγαμηνή και αποτελείται από 156 φύλλα, διαστάσεων 34,5 × 22,5 εκ.

Στο φύλλο 62v, η Αριάδνη κυριαρχεί στο πρώτο επίπεδο της σύνθεσης. Παρουσιάζεται ως πλούσια ενδεδυμένη κυρία της γαλλικής αυλής των αρχών του 16ου αιώνα, με περίτεχνο φόρεμα, κοσμήματα και κάλυμμα κεφαλής. Η αρχαία Ελληνίδα ηρωίδα μεταφέρεται έτσι εικαστικά στον κόσμο της γαλλικής Αναγέννησης.

Στο βάθος όμως εξελίσσεται το καθοριστικό επεισόδιο: το πλοίο του Θησέα απομακρύνεται από τη Νάξο, ενώ η Αριάδνη, εγκαταλειμμένη στο νησί, υψώνει το χέρι προς το πλοίο που χάνεται στη θάλασσα. Η σύνθεση αποδίδει οπτικά τον θρήνο και την οργή της ηρωίδας, όπως εκφράζονται στη δέκατη επιστολή των Ηρωίδων. Η συγκεκριμένη σκηνή καταγράφεται επίσης στη σχετική εικονογραφική βάση ως «Ariane à Naxos voit Thésée partir».

Ένα βασιλικό χειρόγραφο

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προέλευση του κώδικα. Το χειρόγραφο φαίνεται ότι κατασκευάστηκε για τη Λουίζα της Σαβοΐας (Louise de Savoie), μητέρα του μελλοντικού βασιλιά Φραγκίσκου Α΄ της Γαλλίας. Η σύνδεση αυτή αποτυπώνεται ακόμη και στη διακόσμησή του: στα περιθώρια των μικρογραφιών επαναλαμβάνονται το γράμμα «L» και φτερά ανεμόμυλου, εμβληματικά στοιχεία που συνδέονται με τη Λουίζα. Αργότερα το χειρόγραφο πέρασε στην προσωπική βιβλιοθήκη του Φραγκίσκου Α΄ και κατόπιν στη βασιλική βιβλιοθήκη του Fontainebleau.

Αυτή ακριβώς η προέλευση καθιστά τη μικρογραφία ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για την ιστορία της εικόνας της Νάξου στη Δυτική Ευρώπη. Στις αρχές του 16ου αιώνα, ο μύθος της Αριάδνης στη Νάξο δεν επιβίωνε απλώς μέσα στα κλασικά κείμενα· εικονογραφούνταν με εξαιρετική πολυτέλεια σε χειρόγραφο προορισμένο για το ανώτατο περιβάλλον της γαλλικής αυλής.

Μέσα στις συλλογές της Κιβωτού, η μικρογραφία συνδέεται άμεσα με τις άλλες αναγεννησιακές παραστάσεις της Αριάδνης και συμπληρώνει την εικόνα της Νάξου ως ενός από τα ελληνικά νησιά που παρέμειναν ισχυρά παρόντα στην ευρωπαϊκή μυθολογική και καλλιτεχνική φαντασία.

Στοιχεία καταχώρισης

Τίτλος: Ariane à Naxos / Ariane abandonnée par Thésée
Έργο: Οβίδιος, Héroïdes
Μετάφραση: Octovien de Saint-Gelais (1468–1502)
Εικονογράφηση: Jean Pichore
Τόπος: Παρίσι
Χρονολογία χειρογράφου: περ. 1505–1515
Φύλλο: 62v
Υλικό: Περγαμηνή
Χειρόγραφο: Français 873
Συλλογή: Bibliothèque nationale de France, Département des Manuscrits
Προέλευση: πιθανότατα Louise de Savoie · κατόπιν François Ier και βασιλική βιβλιοθήκη του Fontainebleau.