Collection

1504 NAXOS

ΝΑΞΟΣ | 1504–1515

Description des côtes, des îles et des ports de l’Océan Atlantique et de la Mer Méditerranée

Η εξαιρετική αυτή έγχρωμη απεικόνιση της Νάξου προέρχεται από γαλλικό χειρόγραφο των αρχών του 16ου αιώνα, σήμερα στη Bibliothèque nationale de France, με κωδικό Français 2794.

Το χειρόγραφο χρονολογείται από την BnF μεταξύ 1504 και 1515 και αποτελεί ένα είδος πολυτελούς εικονογραφημένου πορτολάνου. Περιγράφει ακτές, λιμάνια και νησιά σε μια τεράστια γεωγραφική διαδρομή, από το ακρωτήριο São Vicente του Ατλαντικού έως την Κύπρο, περιλαμβάνοντας συνολικά 202 χάρτες.

Η Νάξος βρίσκεται στο φύλλο 45v και σημειώνεται ως «Nicsie». Το νησί παρουσιάζεται έγχρωμο και εξαιρετικά σχηματοποιημένο, με ορεινούς όγκους, υδάτινες διαδρομές, οχυρωμένους οικισμούς και κτίσματα. Η εικόνα δεν αποτελεί γεωμετρικό χάρτη με τη σύγχρονη έννοια, αλλά συνδυάζει γεωγραφικές πληροφορίες, ναυτική γνώση και εικονογραφικά στοιχεία. Η ίδια η BnF κατατάσσει την παράσταση ως χάρτη της Νάξου και επισημαίνει μεταξύ των χαρακτηριστικών της κάστρο, μοναστήρι, υδάτινες διαδρομές και τοπωνυμικές ενδείξεις.

«Εδώ εγκαταλείφθηκε η Αριάδνη»

Το ωραιότερο όμως στοιχείο της συγκεκριμένης σελίδας είναι άλλο.

Η επίσημη καταλογογράφηση της BnF καταγράφει επάνω στον χάρτη την επιγραφή:

«ci fut lessie adriane»

δηλαδή, σε παλαιά γαλλικά, περίπου:

«εδώ εγκαταλείφθηκε η Αριάδνη».

Είναι ένα θαυμάσιο τεκμήριο για το πώς η Νάξος εξακολουθούσε στις αρχές του 16ου αιώνα να αναγνωρίζεται στη Δυτική Ευρώπη όχι μόνο ως πραγματικό νησί του Αιγαίου, αλλά και ως ο μυθικός τόπος της εγκατάλειψης της Αριάδνης από τον Θησέα.

Η λεπτομέρεια αυτή συνδέει μάλιστα τον χάρτη άμεσα με τις αναγεννησιακές παραστάσεις της Αριάδνης στη Νάξο που μπορειτε να αναζητήσετε στις καταχωρήσεις : η ίδια παράδοση που εμφανίζεται στη ζωγραφική, στα χαρακτικά και στις χάλκινες plaquettes περνά εδώ και στη γεωγραφική απεικόνιση του ίδιου του νησιού.

Η σχέση με τον Buondelmonti

Υπάρχει και ένα ακόμη στοιχείο που θεωρώ πολύ σημαντικό
Η BnF σημειώνει ότι ορισμένα από τα κείμενα του χειρογράφου που αφορούν τα ελληνικά νησιά φαίνεται να αποτελούν γαλλική μετάφραση του Liber Insularum Archipelagi του Cristoforo Buondelmonti.

Αυτό δημιουργεί μια εξαιρετική συνέχεια μέσα στη συλλογές που παρουσιάζουμε: από τις απεικονίσεις της Νάξου του Buondelmonti τον 15ο αιώνα, περνάμε στη χαρτογραφία του Bartolomeo dalli Sonetti γύρω στο 1485 και κατόπιν σε αυτή τη γαλλική, πολυτελώς εικονογραφημένη παράδοση των 1504–1515.

Δεν πρόκειται λοιπόν για έναν απομονωμένο χάρτη. Αποτελεί μέρος της μακράς διαδικασίας με την οποία η γνώση για τη Νάξο και τα νησιά του Αιγαίου μεταφέρθηκε από τα ελληνικά και ιταλικά γεωγραφικά χειρόγραφα στην Αναγεννησιακή Ευρώπη.

Και υπάρχει ένα εξαιρετικό provenance: το χειρόγραφο συνδέεται με τη βασιλική βιβλιοθήκη του Φραγκίσκου Α΄ της Γαλλίας και πέρασε από τη βασιλική βιβλιοθήκη του Blois και κατόπιν του Fontainebleau, πριν καταλήξει στις σημερινές συλλογές της BnF.

Στοιχεία καταχώρισης

Τίτλος: Grèce : Naxos (carte)
Χειρόγραφο: Description des côtes, des îles et des ports de l’Océan Atlantique et de la Mer Méditerranée
Χρονολογία: 1504–1515
Τόπος παραγωγής: Γαλλία
Γλώσσα: Γαλλικά
Φύλλο: 45v
Χειρόγραφο: Français 2794
Συλλογή: Bibliothèque nationale de France, Département des Manuscrits
Παλαιός κάτοχος: François Ier, βασιλιάς της Γαλλίας
Επιγραφή για τη Νάξο: Nicsie
Επιγραφή: «ci fut lessie adriane» — «εδώ εγκαταλείφθηκε η Αριάδνη»