Collection

1579 NECSIA

1579–1580 — NECSIA

Francesco Ferretti

Ragionevol’ Forma et Vera Postura dell’Isola di Necsia

Μία σπάνια μικρογραφική χαρτογραφική απεικόνιση της Νάξου, έργο του Ιταλού στρατιωτικού συγγραφέα και γεωγράφου Francesco Ferretti (1523–1593).

Ο χάρτης φέρει τον τίτλο:

Ragionevol’ Forma et Vera Postura dell’Isola di Necsia

— «Εύλογη μορφή και αληθής θέση της νήσου Νάξου» — και δημιουργήθηκε για το σπάνιο έργο του Ferretti Diporti notturni. Dialoghi familiari…, το οποίο τυπώθηκε στην Ανκόνα το 1579–1580.

Πρόκειται για ένα από τα χαρακτηριστικότερα isolarii της ύστερης Αναγέννησης: έργα στα οποία η γεωγραφική γνώση των νησιών της Μεσογείου συνδυάζεται με ναυτικές, στρατιωτικές και πρακτικές πληροφορίες.

Ένας ασυνήθιστος χάρτης της Νάξου

Η Νάξος εμφανίζεται με την ονομασία NECSIA και τοποθετείται στο κέντρο μιας μεγάλης κυκλικής σύνθεσης.

Η επιλογή αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα των χαρτών του Ferretti. Η σειρά περιλαμβάνει 28 μικρούς χάρτες νησιών, τοποθετημένους μέσα σε περίτεχνα κυκλικά πλαίσια και χαραγμένους από τον Michelangelo Marelli.

Στον χάρτη της Νάξου το νησί βρίσκεται στο κέντρο ενός σχεδόν ναυτικού «οργάνου» προσανατολισμού. Ακτινωτές γραμμές ξεκινούν από το εσωτερικό του, ενώ περιμετρικά σημειώνονται οι διευθύνσεις των ανέμων. Στη θάλασσα εμφανίζονται ιστιοφόρα και θαλάσσια μορφή, στοιχεία που μετατρέπουν τη μικρή γεωγραφική εικόνα σε χαρακτηριστική αναγεννησιακή παράσταση του Αιγαίου.

Στα βορειοδυτικά της Νάξου απεικονίζονται επίσης οι μικρότερες γειτονικές Κυκλάδες, προσφέροντας στον θεατή όχι απλώς ένα περίγραμμα του νησιού αλλά μια συνοπτική εικόνα της γεωγραφικής του θέσης μέσα στο Αρχιπέλαγος.

Από τον Porcacchi στον Ferretti

Ο χάρτης έχει ιδιαίτερη σημασία και για την εξέλιξη της χαρτογραφικής εικόνας της Νάξου.

Οι χάρτες του Ferretti βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις χαρτογραφικές παραστάσεις που είχε χαράξει ο Girolamo Porro για το περίφημο L’Isole più famose del mondo του Tommaso Porcacchi, που είχε πρωτοεκδοθεί στη Βενετία το 1572. Ο Ferretti όμως δεν τις αντιγράφει απλώς: τις μετασχηματίζει σε μία ιδιαίτερη, μικρογραφική και κυκλική χαρτογραφική σύνθεση.

Έτσι, ο συγκεκριμένος χάρτης αποτελεί έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα των πρώιμων έντυπων απεικονίσεων της Νάξου του 16ου αιώνα, δείχνοντας πώς η εικόνα του νησιού περνούσε από έναν χαρτογράφο και εκδότη στον επόμενο και αποκτούσε κάθε φορά διαφορετική μορφή.

Ο Francesco Ferretti

Ο Francesco Ferretti υπήρξε στρατιωτικός συγγραφέας και Ιππότης του Τάγματος του Αγίου Στεφάνου, του τάγματος που είχε ιδρύσει ο Cosimo I de’ Medici και είχε έντονη παρουσία στις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των Οθωμανών και της πειρατείας στη Μεσόγειο.

Αυτό εξηγεί και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του έργου του. Οι χάρτες δεν δημιουργήθηκαν μόνο ως γεωγραφικές εικόνες αλλά μέσα σε ένα έργο όπου η γεωγραφία, η ναυσιπλοΐα και η στρατιωτική γνώση συνυπάρχουν.

Η επιλογή των νησιών έχει επομένως ιδιαίτερη σημασία: πρόκειται κυρίως για στρατηγικές θέσεις της Μεσογείου που βρίσκονταν στο επίκεντρο των πολιτικών και στρατιωτικών ανταγωνισμών της εποχής.

Οι μεταγενέστερες εκδόσεις

Η ίδια χαλκογραφική πλάκα δεν περιορίστηκε στην πρώτη έκδοση.

Οι χάρτες επανεμφανίστηκαν στο Dialoghi notturni del Capitano Francesco Ferretti Cavaglier di S. Stefano το 1604 και αργότερα στο Arte Militare το 1608.

Στοιχεία τεκμηρίου

Τίτλος: Ragionevol’ Forma et Vera Postura dell’Isola di Necsia
Νησί: Νάξος — Necsia
Δημιουργός: Francesco Ferretti (1523–1593)
Χαράκτης: Michelangelo Marelli
Πρώτη έκδοση: Ανκόνα, 1579–1580
Έργο: Diporti notturni. Dialoghi familiari…
Τεχνική: Χαλκογραφία
Διαστάσεις πλάκας: περίπου 13,1 × 8,7 εκ.
Μεταγενέστερες εκδόσεις: Dialoghi notturni, 1604 · Arte Militare, 1608
Βιβλιογραφία: Zacharakis, A Catalogue of Printed Maps of Greece 1477–1800· Tolias, Mapping Greece.