Collection

1485 NAXOS

ΝΑΞΟΣ | περ. 1485

Bartolomeo dalli Sonetti — Isolario

Οι τρεις απεικονίσεις παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές της Νάξου που συνδέονται με το περίφημο Isolario του Bartolomeo dalli Sonetti, ενός από τα σημαντικότερα «βιβλία νήσων» της πρώιμης Αναγέννησης.

Το έργο δημιουργήθηκε στη Βενετία κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 15ου αιώνα και αποτελεί σταθμό στην ιστορία της χαρτογραφίας του Αιγαίου. Ο Sonetti ακολούθησε την παράδοση που είχε εγκαινιάσει νωρίτερα ο Cristoforo Buondelmonti, αλλά εισήγαγε μια περισσότερο ναυτική και χαρτογραφική αντίληψη των νησιών. Οι χάρτες οργανώνονται μέσα σε κύκλους διευθύνσεων και γραμμές προσανατολισμού, στοιχεία που παραπέμπουν στην παράδοση των μεσογειακών πορτολάνων.

Στην περίπτωση της Νάξου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρξη διαφορετικών σωζόμενων εκδοχών, οι οποίες επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε όχι μόνο τη μορφή του νησιού αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μεταφέρονταν, αντιγράφονταν και εμπλουτίζονταν οι γεωγραφικές πληροφορίες.

Η έγχρωμη εκδοχή της BnF

Στην πρώτη έγχρωμη παράσταση η Νάξος εμφανίζεται ως Nixia, μέσα σε κυκλικό σύστημα ναυτικών διευθύνσεων. Το εσωτερικό του νησιού αποδίδεται με βουνά, οικισμούς, οχυρώσεις και άλλα κτίσματα.

Ιδιαίτερα πολύτιμες είναι οι χειρόγραφες τοπωνυμικές ενδείξεις. Διακρίνονται μεταξύ άλλων οι ονομασίες Apollonis, Aperato και Melatio. Ορισμένες φαίνεται ότι διατηρούν παλαιές μορφές ναξιακών τοπωνυμίων, όμως η ακριβής ταύτισή τους χρειάζεται προσεκτική σύγκριση με τις άλλες χειρόγραφες παραδόσεις και τις ιστορικές πηγές.

Στο άνω μέρος εμφανίζεται επίσης η μικρή νησιωτική ομάδα Stenusa, πιθανότατα παλαιά απόδοση της σημερινής Σχοινούσας.

Η δεύτερη χειρόγραφη εκδοχή

Η δεύτερη εικόνα παρουσιάζει τη Νάξο με αρκετά διαφορετικό τρόπο. Το νησί αποδίδεται πράσινο, με έντονα σημειωμένα κτίσματα και οχυρώσεις, ενώ διατηρείται το κυκλικό σύστημα προσανατολισμού.

Το εξαιρετικότερο στοιχείο βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά, όπου αναγράφεται:

«el tempio de baccho» — «ο ναός του Βάκχου».

Η επιγραφή έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι για τον χαρτογράφο του ύστερου 15ου αιώνα η Νάξος δεν αποτελούσε μόνο πραγματικό νησί του Αιγαίου και έδρα του λατινικού Δουκάτου του Αρχιπελάγους, αλλά εξακολουθούσε να συνδέεται με την αρχαία διονυσιακή παράδοση.

Η αναφορά αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν συγκριθεί με τις αναγεννησιακές απεικονίσεις της Αριάδνης και του Διονύσου στη Νάξο: ο αρχαίος μύθος είχε επιβιώσει στη δυτική γεωγραφική και καλλιτεχνική αντίληψη του νησιού.

Και η ασπρόμαυρη ξυλογραφία

Η τρίτη εικόνα —η ασπρόμαυρη-
ειναι ουσιαστικά αυτή που εξηγεί γιατί οι άλλες δύο είναι τόσο ενδιαφέρουσες: αντιπροσωπεύει την έντυπη παράδοση του Isolario, όταν η εικόνα της Νάξου πέρασε από το χειρόγραφο στον κόσμο της τυπογραφίας και της ξυλογραφίας.

Η σύγκριση των τριών εικόνων δείχνει ότι η μετάδοση ενός χάρτη τον 15ο αιώνα δεν ήταν μια μηχανική διαδικασία αντιγραφής. Μεταβάλλονται τα χρώματα, η θέση και η μορφή των κτισμάτων, οι επιγραφές, ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο τονίζονται συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του νησιού.

Έτσι, οι τρεις παραστάσεις μαζί δεν αποτελούν απλώς τρεις παλιούς χάρτες της Νάξου. Αποτελούν μαρτυρία της διαδικασίας μέσα από την οποία η εικόνα της Νάξου αντιγράφηκε, ερμηνεύθηκε και τελικά τυπώθηκε και διαδόθηκε στην Ευρώπη του ύστερου 15ου αιώνα.

Στοιχεία καταχώρισης

Bartolomeo dalli Sonetti
Isolario
Νάξος – Nixia / Nichia
Βενετία, περ. 1485–1486

Χειρόγραφες και έντυπες εκδοχές του χάρτη της Νάξου.
Με τοπωνυμικές και μνημειακές ενδείξεις, μεταξύ των οποίων Apollonis, Aperato, Melatio και «el tempio de baccho».