Collection

1571 NICSIA

1571 — NICSIA

Giovanni Francesco Camocio

Πρώτη κατάσταση — πριν από την αρίθμηση

Μία από τις σημαντικότερες και πρώιμες έντυπες χαρτογραφικές απεικονίσεις της Νάξου του 16ου αιώνα.

Η χαλκογραφία απεικονίζει τη Νάξο με την ονομασία NICSIA και αποδίδεται στον Βενετό εκδότη και χαρτογράφο Giovanni Francesco Camocio, μία από τις σημαντικές μορφές της βενετικής χαρτογραφικής παραγωγής κατά το δεύτερο μισό του 16ου αιώνα.

Ο χάρτης δημιουργήθηκε περίπου το 1571, σε μια εξαιρετικά κρίσιμη περίοδο για το Αιγαίο, κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ της Βενετίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1570–1573). Λίγα μόλις χρόνια είχαν περάσει από την κατάλυση της δυναστείας των Crispo και την οριστική υπαγωγή της Νάξου στην οθωμανική κυριαρχία.

Η συγκεκριμένη πλάκα εντάχθηκε αργότερα στη γνωστή χαρτογραφική συλλογή του Camocio:

Isole famose, porti, fortezze e terre maritime sottoposte alla Serenissima Signoria di Venetia, ad altri Principi Christiani, et al Signor Turco,

η οποία συγκέντρωνε χάρτες νησιών, λιμανιών, οχυρώσεων και παράκτιων περιοχών της ανατολικής Μεσογείου και συνδέεται στενά με τα γεγονότα των βενετοοθωμανικών πολέμων.

Η πρώτη κατάσταση του χάρτη

Το συγκεκριμένο αντίτυπο παρουσιάζει ιδιαίτερο βιβλιογραφικό και συλλεκτικό ενδιαφέρον.

Στην κάτω δεξιά περιοχή της πλάκας δεν υπάρχει αριθμός φύλλου, ενώ η πίσω όψη του χαρτιού είναι εντελώς κενή. Τα χαρακτηριστικά αυτά συμφωνούν με την καταγεγραμμένη πρώτη κατάσταση της χαλκογραφικής πλάκας, πριν από την αρίθμησή της (first state, before plate numbering).

Η πρώτη αυτή κατάσταση χρονολογείται στη βιβλιογραφία περίπου στο 1571 και χαρακτηρίζεται ως σπάνια. Οι μεταγενέστερες καταστάσεις συνδέονται με τη συγκρότηση των χαρτών σε συλλογές και φέρουν αρίθμηση.

Το κενό verso του συγκεκριμένου αντιτύπου είναι επίσης συμβατό με την πρώιμη κυκλοφορία τέτοιων χαρτών ως αυτοτελών χαρτογραφικών φύλλων, πριν από την ενσωμάτωσή τους σε συγκροτημένα isolarii.

Η Νάξος του 16ου αιώνα

Ο Camocio παρουσιάζει τη Νάξο όχι απλώς ως περίγραμμα ενός νησιού αλλά ως ένα ολόκληρο τοπογραφικό και ιστορικό τοπίο.

Στο εσωτερικό της χαλκογραφίας διακρίνονται βουνά, οικισμοί, εκκλησίες, δέντρα, πηγές και μνημεία, μαζί με μια σειρά τοπωνυμίων. Μεταξύ αυτών διαβάζονται ονομασίες όπως:

Nicsia, Apollono, Melatio, Aperato, Valle de Darmilla και Fonte di Arianna.

Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η μεγάλη οχυρωμένη πόλη στη δυτική πλευρά του νησιού, η οποία αποδίδει τη Χώρα και το Κάστρο της Νάξου. Η υπερμεγέθης απεικόνισή της δεν πρέπει να θεωρηθεί κυριολεκτική τοπογραφική κλίμακα· δηλώνει τη διοικητική και στρατηγική σημασία του Κάστρου για το νησί.

Στα δυτικά εμφανίζεται επίσης το αρχαίο μνημείο της Παλάτιας με την ένδειξη «Tempio di Bacco» — Ναός του Βάκχου. Η ταύτιση αυτή αντανακλά τη βαθιά σύνδεση της Νάξου με τον Διόνυσο στη δυτική λόγια και χαρτογραφική παράδοση.

Εξίσου χαρακτηριστική είναι η «Fonte di Arianna» — Πηγή της Αριάδνης. Η παρουσία της δείχνει τον τρόπο με τον οποίο οι χαρτογράφοι της Αναγέννησης συνδύαζαν την πραγματική γεωγραφία με την κλασική μυθολογία: η Νάξος παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως πραγματικό νησί του Αιγαίου και ως ο μυθικός τόπος της Αριάδνης και του Διονύσου.

Η Νάξος ανάμεσα στη Βενετία και την Οθωμανική Αυτοκρατορία

Στο επεξηγηματικό πλαίσιο που βρίσκεται στο επάνω μέρος του χάρτη, η Νάξος παρουσιάζεται ως σημαντικό νησί του Αρχιπελάγους και γίνεται αναφορά στη σύγχρονη πολιτική της κατάσταση.

Αυτό προσδίδει στον χάρτη ιδιαίτερη ιστορική σημασία. Δεν αποτελεί απλώς αναγεννησιακή αναπαράσταση της αρχαίας Νάξου, αλλά εικόνα ενός νησιού που βρισκόταν εκείνη ακριβώς την εποχή μέσα στη νέα οθωμανική πραγματικότητα του Αιγαίου.

Ο Camocio δημιουργεί έτσι ένα εξαιρετικό τεκμήριο της ευρωπαϊκής αντίληψης της Νάξου κατά τις πρώτες δεκαετίες μετά το τέλος του λατινικού Δουκάτου του Αρχιπελάγους.

Στοιχεία τεκμηρίου

Τίτλος: Nicsia. Nacso antiquamente detta Isola…
Χαρτογράφος / Εκδότης: Giovanni Francesco Camocio
Τόπος: Βενετία
Χρονολογία: περ. 1571
Τεχνική: Χαλκογραφία
Κατάσταση: Πρώτη κατάσταση, πριν από την αρίθμηση
Verso: Κενό
Βιβλιογραφία: Zacharakis, A Catalogue of Printed Maps of Greece, αρ. 787 · Tolias, Mapping Greece, αρ. 0396.