Collection

1983 Aegean Crossroads

Aegean Crossroads: Greek Island Embroideries in the Textile Museum
James Trilling, με συμβολές των Ralph S. Hattox και Lilo Markrich
The Textile Museum, Washington, D.C., 1983

Το Aegean Crossroads: Greek Island Embroideries in the Textile Museum, που εκδόθηκε από το Textile Museum της Ουάσιγκτον το 1983, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα αναφοράς για τη μελέτη της ελληνικής νησιωτικής κεντητικής.

Κύριος συγγραφέας είναι ο James Trilling, με συμβολές των Ralph S. Hattox και Lilo Markrich και πρόλογο του Harold M. Keshishian. Η έκδοση δημιουργήθηκε ως κατάλογος έκθεσης του Textile Museum και παρουσιάζει 68 έργα από τις συλλογές του μουσείου.

Το βιβλίο δεν περιορίζεται στην παρουσίαση των αντικειμένων, αλλά εξετάζει την ιστορία, την κοινωνική λειτουργία, τις τεχνικές και την εικονογραφία της ελληνικής νησιωτικής κεντητικής. Μέσα από τα έργα αναδεικνύεται η μεγάλη ποικιλία των τοπικών εργαστηρίων του Αιγαίου και οι σχέσεις τους με τον ευρύτερο κόσμο της Ανατολικής Μεσογείου.

Τα κεντήματα εξετάζονται όχι μόνο ως έργα διακοσμητικής τέχνης αλλά και ως αντικείμενα στενά συνδεδεμένα με τον γάμο, την προίκα, την οικοσκευή και την κοινωνική ζωή των γυναικών που τα κατασκεύαζαν και τα χρησιμοποιούσαν.

Η Νάξος

Ιδιαίτερα σημαντική θέση στην έκδοση κατέχει η Νάξος. Στην ενότητα «Cyclades and Dodecanese» παρουσιάζεται μια αξιοσημείωτη ομάδα έργων τα οποία ο κατάλογος αποδίδει ρητά στη Νάξο των Κυκλάδων.

Στις σελίδες 110–111 καταγράφονται διαδοχικά τουλάχιστον πέντε ναξιακά κεντήματα, με αριθμούς καταλόγου 28–32. Η συγκέντρωση τόσων έργων από το ίδιο νησί καθιστά το Aegean Crossroads ιδιαίτερα σημαντική βιβλιογραφική πηγή για τη μελέτη της κεντητικής παράδοσης της Νάξου.

Τα αντικείμενα αρ. 28, 29 και 30 είναι τρία επιμήκη καλύμματα μαξιλαριών (cushion covers) που αποδίδονται στη Νάξο. Και τα τρία αποκτήθηκαν πριν από το 1940 από τον γνωστό έμπορο και συλλέκτη ανατολικών υφασμάτων Nejib Hekimian.

Το αρ. 28, διαστάσεων 109,2 × 43,2 εκ., έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δημοσιεύεται και έγχρωμο στην πλάκα 13 του βιβλίου. Η έγχρωμη απεικόνιση αποκαλύπτει την εντυπωσιακή αισθητική του έργου: επάνω σε βαθύ κόκκινο πεδίο αναπτύσσεται ένα εξαιρετικά πυκνό γεωμετρικό σχέδιο σε θερμό χρυσοκίτρινο τόνο.

Η επιφάνεια οργανώνεται σε ένα αυστηρό πλέγμα μεγάλων ρομβοειδών και αστερόμορφων σχημάτων, τα οποία περιέχουν μικρότερα γεωμετρικά και σχηματοποιημένα μοτίβα. Η επανάληψη, η συμμετρία και η εξαιρετική πυκνότητα της διακόσμησης δημιουργούν μια σχεδόν αρχιτεκτονική οργάνωση της επιφάνειας και αποτελούν χαρακτηριστικά γνωρίσματα της συγκεκριμένης ομάδας ναξιακών κεντημάτων.

Τα αρ. 29 και 30 παρουσιάζουν συγγενή διακοσμητική λογική και ενισχύουν την άποψη ότι δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο αντικείμενο αλλά για αναγνωρίσιμη ομάδα κεντημάτων που συνδέθηκε με τη Νάξο.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι επίσης το αρ. 31, ένα πολύ μεγαλύτερο τμήμα υφάσματος, διαστάσεων 172,7 × 144,7 εκ., το οποίο ο κατάλογος χαρακτηρίζει ως πιθανό τμήμα παραπετάσματος ή υφασμάτινης κατασκευής κρεβατιού (portion of a bed tent or curtain). Το έργο αγοράστηκε το 1925 από τον A.J.B. Wace και αποδίδεται επίσης ρητά στη Νάξο.

Σε αντίθεση με την εξαιρετικά πυκνή διακόσμηση των καλυμμάτων μαξιλαριών, το αρ. 31 παρουσιάζει μικρότερα αυτοτελή γεωμετρικά μοτίβα τοποθετημένα σε κανονικές αποστάσεις επάνω σε μεγάλο ανοικτό πεδίο. Η διαφορά αυτή αποκαλύπτει ότι η ναξιακή κεντητική παραγωγή δεν περιοριζόταν σε έναν μόνο τύπο διακοσμητικής σύνθεσης.

Το αρ. 32 είναι τμήμα σεντονιού ή διακοσμητικής παρυφής κρεβατιού (portion of a bed-sheet or valance), διαστάσεων 157,5 × 29,8 εκ., το οποίο αποκτήθηκε το 1916 από τον Arditi. Και αυτό αποδίδεται από τον κατάλογο στη Νάξο και παρουσιάζει μια ακόμη παραλλαγή της πυκνής γεωμετρικής διακόσμησης.

Η παρουσία διαφορετικών ειδών οικιακών υφασμάτων –καλυμμάτων μαξιλαριών, παραπετασμάτων και διακοσμητικών τμημάτων κλινοσκεπασμάτων– είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή μας επιτρέπει να αντιληφθούμε την κεντητική όχι ως παραγωγή μεμονωμένων διακοσμητικών αντικειμένων αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος διακόσμησης του ναξιακού οικιακού χώρου.

Τα συγκεκριμένα έργα έχουν επίσης ιδιαίτερη ιστορική αξία ως προς την ιστορία των συλλογών. Οι καταγραφές των αποκτήσεών τους –1916, 1925 και πριν από το 1940– αποδεικνύουν ότι κεντήματα που αποδίδονταν στη Νάξο είχαν ήδη εισέλθει σε σημαντικές δυτικές συλλογές κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, πολύ πριν από την έκδοση του Aegean Crossroads το 1983.

Η ομάδα αυτή αποτελεί επομένως σημαντικό τεκμήριο τόσο για την ίδια την κεντητική παράδοση της Νάξου όσο και για την ιστορία της συλλογής και της επιστημονικής ταξινόμησης των ναξιακών κεντημάτων κατά τον 20ό αιώνα.

Το Aegean Crossroads αποτελεί για τον λόγο αυτό βασική βιβλιογραφική πηγή για τη μελέτη της Νάξου. Η συγκεντρωτική παρουσίαση πολλών έργων με ρητή απόδοση «Cyclades, Naxos», οι φωτογραφίες, οι διαστάσεις, οι αριθμοί καταλόγου και τα στοιχεία προέλευσης και απόκτησης προσφέρουν πολύτιμο υλικό για την αναγνώριση και τη συγκριτική μελέτη άλλων ναξιακών κεντημάτων που βρίσκονται σήμερα σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές.

Βιβλιογραφικά στοιχεία:
James Trilling, Aegean Crossroads: Greek Island Embroideries in the Textile Museum, με συμβολές των Ralph S. Hattox και Lilo Markrich και πρόλογο του Harold M. Keshishian, The Textile Museum, Washington, D.C., 1983.

150 σελίδες
68 αντικείμενα στον κατάλογο
24 έγχρωμες εικόνες και πολυάριθμες ασπρόμαυρες εικόνες και σχέδια
Βιβλιογραφία: σελ. 147–150
Γλώσσα: Αγγλικά
ISBN: 0-87405-021-9

Ειδικό ενδιαφέρον για τη Νάξο:
Αρ. 28 — Cushion cover, Naxos, 109,2 × 43,2 εκ., έγχρωμη πλάκα 13, αρ. συλλογής 81.2.
Αρ. 29 — Cushion cover, Naxos, 111,8 × 46 εκ., αρ. συλλογής 81.3.
Αρ. 30 — Cushion cover, Naxos, 113 × 40,3 εκ., αρ. συλλογής 81.5.
Αρ. 31 — Portion of a bed tent or curtain (?), Naxos, 172,7 × 144,7 εκ., αγορά 1925 από A.J.B. Wace, αρ. συλλογής 81.22.
Αρ. 32 — Portion of a bed-sheet or valance, Naxos, 157,5 × 29,8 εκ., αγορά 1916 από Arditi, αρ. συλλογής 81.61.

Κατάλογος ναξιακών έργων: σελ. 110–111.
Έγχρωμη απεικόνιση αρ. 28: πλάκα 13.