Collection

1700 ΝΑΞΙΑΚΟ ΚΕΝΤΗΜΑ

Κεντημένη κουρτίνα κρεβατιού από τη Νάξο, 17ος–18ος αιώνας

Ένα από τα παλαιότερα και ιδιαίτερα εντυπωσιακά δείγματα της ναξιακής κεντητικής που διατηρούνται σήμερα στο Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης είναι αυτή η μεγάλη κεντημένη κουρτίνα κρεβατιού, την οποία το Μουσείο χρονολογεί στον 17ο–18ο αιώνα και αποδίδει ρητά στη Νάξο των Κυκλάδων. Πρόκειται επομένως για ένα έργο που ενδέχεται να ανάγεται ήδη στον 17ο αιώνα, διευρύνοντας χρονικά την εικόνα που έχουμε από τα πολυάριθμα ναξιακά κεντήματα του 18ου αιώνα στις διεθνείς συλλογές.

Η κουρτίνα είναι κεντημένη με μετάξι επάνω σε λινό ύφασμα και έχει σημαντικές διαστάσεις, 160 × 121,3 εκ. Η μεγάλη επιφάνειά της καλύπτεται σχεδόν ολοκληρωτικά από ένα εξαιρετικά πυκνό και συμμετρικό διακοσμητικό σύστημα. Επαναλαμβανόμενες συνθέσεις αναπτύσσονται σε οριζόντιες και διαγώνιες σειρές, σχηματίζοντας ένα συνεχές πλέγμα από ρόμβους, αιχμηρά φυλλόμορφα στοιχεία και μικρότερα γεωμετρικά μοτίβα.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο η γεωμετρία συνδυάζεται με μορφές που παραπέμπουν στον φυτικό κόσμο. Τα μοτίβα έχουν υποστεί τόσο έντονη σχηματοποίηση ώστε το φυτικό και το γεωμετρικό στοιχείο σχεδόν συγχωνεύονται. Το αποτέλεσμα είναι μια επιφάνεια με έντονο ρυθμό και αξιοσημείωτη συνοχή, στην οποία δύσκολα διακρίνεται ένα μοναδικό κεντρικό θέμα: ολόκληρο το ύφασμα λειτουργεί ως ενιαία διακοσμητική σύνθεση. Στις παρυφές διακρίνεται στενότερη μπορντούρα, η οποία οριοθετεί το πυκνά κεντημένο κεντρικό πεδίο.

Η διατήρηση της αρχικής χρήσης του αντικειμένου έχει ιδιαίτερη σημασία. Το Metropolitan το χαρακτηρίζει συγκεκριμένα ως Bed curtain, δηλαδή κουρτίνα κρεβατιού, και όχι απλώς ως αταύτιστο τμήμα υφάσματος. Μας προσφέρει έτσι ένα σπάνιο παράθυρο στο εσωτερικό του παλαιού ναξιακού σπιτιού: τέτοια μεγάλα κεντήματα δεν δημιουργούνταν ως αυτόνομα διακοσμητικά έργα, αλλά αποτελούσαν μέρος της επίπλωσης και της υφασμάτινης διακόσμησης του οικιακού χώρου. Η έκταση και η πολυπλοκότητα της εργασίας φανερώνουν παράλληλα πόσο σημαντικά και πολύτιμα αντικείμενα μπορούσαν να είναι.

Η σύγκρισή της με την άλλη ναξιακή κουρτίνα του 18ου αιώνα της ίδιας συλλογής είναι αποκαλυπτική. Παρότι και οι δύο χρησιμοποιούν την ίδια βασική τεχνική —μεταξωτό κέντημα σε λινό— παρουσιάζουν αισθητά διαφορετικό διακοσμητικό λεξιλόγιο. Αυτό αποτελεί ισχυρή ένδειξη του πλούτου και της ποικιλίας της ναξιακής κεντητικής παράδοσης, η οποία δεν περιοριζόταν σε ένα συγκεκριμένο σχέδιο αλλά διέθετε διαφορετικές συνθέσεις και τρόπους οργάνωσης της επιφάνειας.

Το έργο ανήκε στους Robert J. και Mary B. Monks και δωρήθηκε από αυτούς στο Metropolitan Museum το 1953. Φέρει αριθμό συλλογής 53.131.7 και ανήκει σήμερα στο Τμήμα Ευρωπαϊκής Γλυπτικής και Διακοσμητικών Τεχνών.

Η συγκεκριμένη κουρτίνα έχει ιδιαίτερη αξία για τη μελέτη της Νάξου, όχι μόνο λόγω της ποιότητας και της εξαιρετικής πυκνότητας της διακόσμησής της, αλλά κυρίως λόγω της πρώιμης χρονολόγησής της στον 17ο–18ο αιώνα. Μαζί με τα υπόλοιπα σωζόμενα ναξιακά κεντήματα, τεκμηριώνει μια μακρά και ιδιαίτερα ανεπτυγμένη παράδοση, τα έργα της οποίας αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής και οικιακής ζωής του νησιού και σήμερα συγκαταλέγονται στις συλλογές σημαντικών μουσείων του κόσμου.

Στοιχεία έργου: Bed curtain · Νάξος, Κυκλάδες · 17ος–18ος αιώνας · μετάξι σε λινό · 160 × 121,3 εκ. · The Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη · αρ. συλλογής 53.131.7 · Gift of Robert J. and Mary B. Monks, 1953.