Collection

1955 ΤΟ ΧΡΑΜΑΚΙ (ΑΠΕΙΡΑΝΘΟΣ)

Αυτός ο δίσκος είναι πραγματικά ξεχωριστός. Δεν είναι μια απλή εμπορική έκδοση· πρόκειται για μια επιστημονική επιτόπια καταγραφή (field recording) που σήμερα θεωρείται ιστορικό τεκμήριο της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής.

Ο δίσκος

Τίτλος: Folk Music of Greece
Σειρά: Ethnic Folkways Library
Κωδικός: FE 4454
Εταιρεία: Folkways Records (Νέα Υόρκη)
Παραγωγός / Ηχογραφήσεις: James A. Notopoulos
Έτος έκδοσης: 1955.

Ο James A. Notopoulos ήταν καθηγητής Κλασικών Σπουδών στο Trinity College των ΗΠΑ. Το 1952–1953 ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα και την Κύπρο με σκοπό να ηχογραφήσει αυθεντικούς παραδοσιακούς τραγουδιστές και οργανοπαίκτες, πριν η προφορική παράδοση αλλοιωθεί από το ραδιόφωνο και τη δισκογραφία. Οι ηχογραφήσεις έγιναν σε χωριά, σπίτια και καφενεία, σε όσο το δυνατόν πιο φυσικές συνθήκες.

⸻

Το τραγούδι της Νάξου

The Chramaki (Το Χραμάκι)

Προέλευση: Απείρανθος (Απείρανθος), Νάξος
Θέση στον δίσκο: Side II – Band 4.

⸻

Τι είναι το «Χραμάκι»;

Το βιβλιαράκι που συνοδεύει τον δίσκο δίνει μια εξαιρετικά σημαντική πληροφορία.

Το Χραμάκι είναι ένα σχετικά νέο λαϊκό τραγούδι για τα δεδομένα της παράδοσης. Δεν προέρχεται από τα βυζαντινά ή τα μεσαιωνικά χρόνια, αλλά συντέθηκε το 1942, κατά την Ιταλική Κατοχή της Νάξου.

Υπάρχει πλήρες ιστορικό της σύνθεσης στο

⸻

Η ιστορία πίσω από το τραγούδι

Το βιβλιαράκι εξηγεί ότι:

* στην Κατοχή υπήρχε μεγάλη πείνα,
* πολλοί Απειρανθίτες κατέβαιναν στο Λιβάδι (την πεδιάδα όπου βρίσκεται η Χώρα Νάξου),
* πουλούσαν τα οικογενειακά τους υπάρχοντα για να αγοράσουν λίγη τροφή στη μαύρη αγορά.

Ανάμεσα στα αντικείμενα ήταν και ένα υφαντό χραμάκι, δηλαδή ένα παραδοσιακό υφαντό κάλυμμα/στρωσίδι, φτιαγμένο στον αργαλειό και φυλαγμένο ως προίκα.

Κατά τη διάρκεια ενός γάμου, το συγκεκριμένο χραμάκι είδε να κοσμεί το σπίτι ενός μαυραγορίτη. Το γεγονός συγκλόνισε έναν Απειρανθίτη ποιητή, τον Νικόλαο Σφυρόερα, ο οποίος έγραψε το τραγούδι.

⸻

Οι στίχοι

Στο βιβλιαράκι βλέπουμε τους αρχικούς στίχους:

«Χραμάκι Απεραθίτικο στ’ αργαλειό φτιαγμένο
για προίκα φυλαγμένο…»

και στη συνέχεια:

«Σ’ αντίκρισα και δάκρυσα…»

Το τραγούδι κλείνει με έναν στίχο αισιοδοξίας:

«Καινούργιες μέρες ήρθανε…
της λευτεριάς το Χράμι.»

Εκτιμάται ότι αρκετοί στίχοι φτιάχτηκαν μετά το 1942 και μάλιστα ο τελευταίος πρέπει να είναι μετά την απελευθέρωση

Πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα γνωστά τραγούδια της Κατοχής που γεννήθηκαν στη Νάξο και συνδέουν άμεσα την ιστορική εμπειρία του νησιού με τη λαϊκή του μουσική.

⸻

Η μουσική

Σύμφωνα με τις σημειώσεις του δίσκου:

* βασίζεται σε παλαιότερο μουσικό μοτίβο,
* έχει τροποποιηθεί,
* συνοδεύεται από βιολί και λαούτο,
* χορεύεται στον ρυθμό του Καλαματιανού.

Η μουσική προέρχεται από την προπολεμική επιτυχία της Βέμπο «Στη Λάρισα βγαίνει ο Αυγερινός»,

Επίσης, το τραγούδι αυτό το έχουν πει η ΚΟΥΛΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ (ODEON GA-7305 / GO-3582) το 1940 και η ΡΟΖΙΤΑ ΣΕΡΑΝΟ (RCA-VICTOR 43-8304 / E2XW-7875 ) σε Extended Play 45 στροφών που ηχογραφήθηκε στις 09-11-1951 στο Βερολίνο

⸻

Γιατί έχει τεράστια σημασία

Η ηχογράφηση αυτή έγινε μόλις περίπου 10 χρόνια μετά τη σύνθεση του τραγουδιού.

Αυτό σημαίνει ότι καταγράφει μια πολύ πρώιμη μορφή του «Χραμακιού», πιθανότατα πολύ κοντά στον τρόπο που το τραγουδούσαν οι ίδιοι οι Απειρανθίτες τη δεκαετία του 1940. Για τους ερευνητές της παραδοσιακής μουσικής, αυτό την καθιστά εξαιρετικά πολύτιμη πηγή.

⸻

Η αξία του δίσκου

Δεν πρόκειται για σπάνιο δίσκο επειδή είναι “παλιός”, αλλά επειδή αποτελεί επιστημονική έκδοση της Folkways, η οποία σήμερα ανήκει στο Smithsonian Institution και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες σειρές εθνομουσικολογικών ηχογραφήσεων στον κόσμο. Οι εκδόσεις αυτές εξακολουθούν να διατίθενται σε επανεκδόσεις από το Smithsonian λόγω της ιστορικής τους αξίας.

Είναι σημαντικό ότι ο Νοτόπουλος ηχογράφησε το «χραμάκι» δυο φορές, μια με τον Σταμάτη βιολί και τον Δήμο Μανδηλαρά λαούτο και τραγούδι και άλλη μια με τον Δημήτρη Γιαννούλη στο βιολί και πάλι τον Δήμο Μανδηλαρά στο λαούτο και το τραγούδι. Ο Δημήτρης Γιαννούλης ήταν αδελφός του Γιώργου Γιαννούλη «Βοντογιώργη» και είχε το παρατσούκλι «Γλυνός».